Muhabbet Kuşlarında Astım

Muhabbet Kuşlarında Astım Belirtileri: Astım mı, Solunum Hastalığı mı?

Muhabbet kuşunun nefes alırken hırıltı çıkarması, kuyruğunu her nefeste aşağı yukarı hareket ettirmesi veya ağzını açarak soluması sahipleri tarafından bazen “astım” olarak tanımlanır.

Ancak muhabbet kuşlarında insanlardaki astıma benzeyen, yaygın ve standart bir “astım hastalığı” tanısı yoktur.

Bu belirtiler kuşun solunum sisteminde bir problem bulunduğunu gösterebilir ancak neden:

• bakteriyel enfeksiyon,
• mantar enfeksiyonu,
• psittakoz,
• sinüzit,
• hava yolu tıkanıklığı,
• çevresel tahriş,
• toksik duman,
• kalp veya başka iç organ problemleri

olabilir.

Bu nedenle “muhabbet kuşum astım oldu” demeden önce asıl solunum probleminin nedenini belirlemek gerekir.

Muhabbet Kuşlarında Gerçekten Astım Görülür mü?

Evcil kuşlarda insan astımına benzeyen bazı aşırı duyarlılık hastalıkları tanımlanmıştır.

Veterinerlikte “Macaw asthma” olarak da bilinen hipersensitivite pnömonisi özellikle bazı makav türlerinde görülür. Özellikle yoğun tüy tozu üreten kakadu ve Afrika gri papağanlarıyla aynı ortamda yaşayan bazı makavlarda kronik solunum problemi gelişebilir.

Bu hastalık muhabbet kuşlarında yaygın ve tipik bir hastalık olarak kabul edilmez.

Dolayısıyla muhabbet kuşunda hırıltı duyulduğunda ilk teşhis “astım” olmamalıdır.

Asıl doğru ifade:

Kuş solunum güçlüğü veya anormal solunum sesi gösteriyor.

Bundan sonra bunun neden kaynaklandığı araştırılmalıdır.

Muhabbet Kuşunda Hangi Belirtiler Solunum Sorununu Gösterir?

Solunum problemi bulunan muhabbet kuşunda:

• hırıltı veya ıslık benzeri ses,
• tıklama sesi,
• normalden hızlı soluma,
• her nefeste kuyruğun belirgin hareket etmesi,
• ağız açık nefes alma,
• boynu uzatarak nefes almaya çalışma,
• çabuk yorulma,
• uçuş isteğinin azalması,
• burun akıntısı,
• göz akıntısı,
• tekrarlayan hapşırma

görülebilir.

Hastalık ilerledikçe kuş daha sessiz olabilir, yem tüketimi azalabilir ve kafes tabanında durmaya başlayabilir.

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına astım teşhisi koydurmaz.

Kuyruğun Nefesle Birlikte Hareket Etmesi Ne Anlama Gelir?

Muhabbet kuşunun kuyruğu normal solunum sırasında hafif hareket edebilir.

Fakat kuş dinlenirken her nefeste kuyruğun belirgin şekilde aşağı-yukarı pompalanması solunum için normalden fazla çaba harcadığını gösterebilir.

Özellikle buna:

• hırıltı,
• ağız açık soluma,
• halsizlik,
• göz veya burun akıntısı

eşlik ediyorsa solunum problemi açısından değerlendirilmelidir.

Uçuştan hemen sonra kısa süreli hızlı nefes alma ile dinlenirken devam eden solunum çabası birbirinden ayrılmalıdır.

Ağız Açık Nefes Almak Normal midir?

Dinlenen muhabbet kuşunun sürekli ağız açık nefes alması normal değildir.

Kuş çok sıcakladığında veya yoğun egzersiz sonrasında kısa süre ağız açık soluyabilir.

Ancak sakin durumdayken:

• ağzını açarak nefes alması,
• boynunu uzatması,
• kanatlarını vücudundan uzak tutması,
• belirgin şekilde nefes almakta zorlanması

acil değerlendirilmesi gereken bir durum olabilir.

Solunum sıkıntısındaki kuş gereksiz yere yakalanmamalıdır. Elde uzun süre tutulması stresi ve oksijen ihtiyacını artırabilir.

Muhabbet Kuşunun Nefesinden Neden Hırıltı Gelir?

Hırıltı veya başka anormal solunum seslerinin birçok nedeni olabilir.

Solunum Yolu Enfeksiyonları

Bakteriler ve bazı başka enfeksiyon etkenleri burun, sinüsler, soluk borusu veya daha derin solunum yapılarını etkileyebilir.

Bu durumda:

• burun akıntısı,
• hapşırma,
• göz akıntısı,
• nefes alırken ses,
• solunum güçlüğü

birlikte görülebilir.

Her enfeksiyon antibiyotik gerektirmez ve hangi bakterinin bulunduğu yalnız sesten anlaşılamaz.

Psittakoz

Chlamydia psittaci enfeksiyonu muhabbet kuşlarında solunum belirtileri oluşturabilir.

Kuşta:

• göz ve burun akıntısı,
• halsizlik,
• iştahsızlık,
• solunum güçlüğü

görülebilir.

Psittakoz insanlara da bulaşabilen bir hastalıktır ancak her hırıltılı kuşta psittakoz bulunduğu düşünülmemelidir.

Aspergilloz

Aspergillus mantarları kuşların solunum sistemini etkileyebilir.

Hastalık akciğerleri ve hava keselerini tutabilir.

Belirtiler arasında:

• nefes almakta zorlanma,
• solunum sesleri,
• çabuk yorulma,
• kilo kaybı,
• halsizlik

bulunabilir.

Aspergilloz bakteriyel bir enfeksiyon olmadığı için antibiyotikle tedavi edilmez.

Sinüs Hastalıkları

Göz çevresinde şişlik, burun akıntısı ve hırıltı birlikte görülüyorsa üst solunum sistemi ve sinüsler de değerlendirilmelidir.

Sinüzit yalnız “üşütme” sonucu oluşan bir problem değildir.

Bakteriler, mantarlar ve başka hastalıklar sinüsleri etkileyebilir.

Hava Kesesi Akarları Muhabbet Kuşunda Hırıltı Yapar mı?

Hava kesesi akarları kuşlarda:

• tıklama,
• yüksek perdeli solunum sesi,
• ağız açık nefes alma,
• kuyruk hareketi

oluşturabilir.

Ancak bu parazit özellikle kanarya ve bazı ispinoz türlerinde daha iyi bilinen bir problemdir.

Muhabbet kuşunda her hırıltıyı hava kesesi akarına bağlayıp ivermektin uygulamak doğru değildir.

Önce hastalığın gerçek nedeni belirlenmelidir.

Sigara ve Elektronik Sigara Solunumu Etkiler mi?

Evet.

Muhabbet kuşlarının solunum sistemi havadaki toksinlere karşı hassastır.

Özellikle:

• sigara dumanı,
• elektronik sigara aerosolleri,
• yoğun parfüm,
• deodorant,
• oda spreyi,
• aerosol temizlik maddeleri

solunum yollarını tahriş edebilir.

Uzun süreli tütün dumanı maruziyeti kronik solunum problemleriyle ilişkilidir.

Kuş başka odadayken sigara içip daha sonra odaya almak bile bütün riski ortadan kaldırmaz; duman kalıntıları kıyafet, saç ve yüzeylere taşınabilir.

Teflon ve Mutfak Dumanları Astım Benzeri Belirti Yapar mı?

Evet, ancak bu astım değildir ve çok daha ciddi olabilir.

Aşırı ısınan bazı yapışmaz kaplamalar ve benzer ürünlerden çıkan PTFE dumanları kuşlarda ağır zehirlenmeye neden olabilir.

Belirtiler arasında:

• ani nefes darlığı,
• hırıltı,
• güçsüzlük,
• denge kaybı

bulunabilir ve küçük kuşlarda çok ağır maruziyet ani ölüme kadar ilerleyebilir.

Bu nedenle muhabbet kuşunun kafesi mutfakta veya pişirme dumanlarının ulaşabileceği yerde tutulmamalıdır.

Toz ve Küf Solunumu Etkiler mi?

Yoğun ortam tozu ve küf sporları solunum sistemi açısından istenmeyen maruziyetlerdir.

Özellikle kötü havalandırılan ve nemli ortamlarda mantar yükü artabilir.

Ancak kuş hapşırdığında otomatik olarak “toz alerjisi” veya “alerjik astım” teşhisi koymak doğru değildir.

Kuşlarda insanlardaki klasik alerjik astım modeli rutin bir muhabbet kuşu teşhisi değildir.

Muhabbet Kuşları Öksürür mü?

Kuşlarda öksürük benzeri solunum hareketleri görülebilir ancak sahiplerin duyduğu her boğaz veya solunum sesi öksürük değildir.

Muhabbet kuşlarında:

• hapşırma,
• tıklama,
• ıslık,
• boğaz temizleme benzeri hareket,
• kusma veya geri çıkarma hareketi

birbiriyle karıştırılabilir.

Bu nedenle “kuru öksürüyor, astımı var” şeklinde teşhis konulmamalıdır.

Mümkünse kuşun çıkardığı ses videoya kaydedilerek veteriner hekime gösterilmelidir.

Astım Tüy Döker mi?

Tüy dökülmesi astımın tipik bir belirtisi değildir.

Muhabbet kuşunda tüy kaybının:

• normal tüy değişimi,
• tüy yolma,
• deri hastalıkları,
• viral hastalıklar,
• parazitler,
• beslenme sorunları

gibi birçok başka nedeni bulunabilir.

Bu nedenle solunum problemiyle beraber tüy dökülmesi görülmesi ikisinin mutlaka aynı hastalıktan kaynaklandığını göstermez.

Muhabbet Kuşlarında Solunum Problemi Nasıl Teşhis Edilir?

Öncelikle kuş mümkün olduğunca az strese sokularak uzaktan gözlemlenir.

Veteriner hekim:

• solunum hızını,
• nefes alma çabasını,
• ağız açık solumayı,
• kuyruk hareketini,
• burun ve gözleri,
• genel duruşu,
• vücut kondisyonunu

değerlendirir.

Gerekli durumlarda:

• röntgen,
• kan testleri,
• ağız veya solunum yollarından örnek,
• bakteri ve mantar kültürü,
• belirli enfeksiyonlar için PCR

kullanılabilir.

Amaç “astım var mı?” sorusundan çok solunum probleminin hangi bölgede ve neden oluştuğunu bulmaktır.

Muhabbet Kuşlarında Astım Benzeri Solunum Sorunları Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi nedenine bağlıdır.

Bakteriyel hastalık varsa uygun antibiyotik gerekebilir.

Mantar enfeksiyonu varsa antifungal ilaç gerekebilir.

Paraziter hastalık doğrulanırsa uygun antiparaziter tedavi uygulanabilir.

Toksik veya tahriş edici bir madde söz konusuysa kuşun maruziyetinin kesilmesi gerekir.

Şiddetli solunum sıkıntısında veteriner kliniğinde oksijen desteği gerekebilir.

Tek bir “astım ilacı” bütün bu durumları tedavi etmez.

Muhabbet Kuşuna Astım İnhaleri Kullanılır mı?

İnsanlarda kullanılan astım inhalerleri evde denenmemelidir.

Bazı kuş hastalarında veteriner hekim solunum yoluyla verilen ilaçlardan veya nebulizasyon yöntemlerinden yararlanabilir.

Ancak:

• hangi ilacın kullanılacağı,
• yoğunluğu,
• uygulama süresi

hastalığın nedenine göre değişir.

Bu nedenle insan inhalerini kuşa sıkmak güvenli bir ev tedavisi değildir.

Steroid Kullanılır mı?

Steroidler bazı özel iltihabi durumlarda veteriner hekim tarafından kullanılabilir.

Ancak her hırıltılı kuşa steroid verilmez.

Özellikle enfeksiyon ihtimali bulunan kuşta bağışıklık sistemini baskılayan ilaçların gelişigüzel kullanılması hastalığın kötüleşmesine neden olabilir.

Bu nedenle “astım = kortizon” şeklinde bir tedavi kuralı yoktur.

Nebulizatör veya Buhar Tedavisi Evde Yapılır mı?

Veteriner hekim belirli bir hastalık için nebulizasyon önerebilir.

Bu durumda kullanılacak sıvı ve uygulama yöntemi veteriner tarafından belirlenmelidir.

Kuşu kaynar su buharının üzerine tutmak veya:

• mentol,
• okaliptüs yağı,
• uçucu yağ,
• bitkisel ürün

eklenmiş buhar solutmak güvenli değildir.

“Günde iki kez 10 dakika buhar” şeklinde bütün solunum hastalıklarına uygulanabilecek standart bir tedavi bulunmaz.

Hava Temizleyici Kullanmak Faydalı mı?

Temiz hava kuş sağlığı açısından önemlidir.

Uygun bir hava temizleyici ortam tozunu ve bazı havadaki partikülleri azaltmaya yardımcı olabilir.

Ancak hava temizleyici:

• enfeksiyonu,
• mantar hastalığını,
• sinüziti,
• ağır metal zehirlenmesini

tedavi etmez.

Cihaz kullanılıyorsa ozon üreten modellerden kaçınılmalı ve filtrelerin bakımı düzenli yapılmalıdır.

Nem ve Oda Sıcaklığı Kaç Olmalı?

Bütün solunum hastalıkları için:

“%50–60 nem ve 22–25°C.”

gibi zorunlu bir tedavi aralığı yoktur.

Amaç kuşu aşırı sıcak, aşırı soğuk, çok kuru veya çok nemli ortamda bırakmamaktır.

Özellikle küf oluşabilecek sürekli yüksek nem solunum sağlığı açısından yararlı değildir.

Hasta kuşun çevre koşulları kendi durumuna göre düzenlenmelidir.

Solunum Sıkıntısındaki Kuşa Evde Ne Yapılmalı?

Kuş nefes almakta zorlanıyorsa:

• gereksiz yere yakalamayın,
• uçmaya zorlamayın,
• kafesin çevresini sakin tutun,
• sigara ve aerosol ürünleri ortamdan uzaklaştırın,
• temiz hava sağlayın,
• yem ve suyu kolay ulaşabileceği yerde tutun.

Solunum sıkıntısındaki kuşa ağızdan zorla su veya ilaç vermek de risklidir.

Stresi mümkün olduğunca azaltarak veteriner değerlendirmesine götürmek daha güvenlidir.

Ne Zaman Acil Veteriner Hekime Gidilmeli?

Özellikle:

• kuş dinlenirken ağız açık nefes alıyorsa,
• nefes alırken belirgin şekilde zorlanıyorsa,
• kuyruğu her nefeste güçlü şekilde hareket ediyorsa,
• boynunu uzatarak hava almaya çalışıyorsa,
• güçsüzleşmiş veya kafes tabanına inmişse,
• solunum sıkıntısı aniden başladıysa,
• duman veya teflon maruziyeti şüphesi varsa,
• göz veya burun akıntısıyla birlikte genel durumu bozuluyorsa

beklemek doğru değildir.

Solunum güçlüğü kuşlarda hızlı şekilde ciddi hâle gelebilir.

Muhabbet Kuşlarında Astım Hakkında En Önemli Nokta

Muhabbet kuşunuzun hırıltı çıkarması veya nefes almakta zorlanması önemlidir.

Fakat bu belirtilere doğrudan “astım” adı vermek yanlış tedaviye yol açabilir.

Muhabbet kuşlarında insanlardaki klasik astım yerine öncelikle:

• enfeksiyonlar,
• sinüs hastalıkları,
• mantar hastalıkları,
• solunum yollarındaki tıkanıklıklar,
• çevresel tahriş,
• toksik dumanlar,
• diğer solunum ve sistemik hastalıklar

araştırılmalıdır.

Bu nedenle amaç astım krizini evde bastırmak değil, kuşun neden zor nefes aldığını doğru şekilde belirlemektir.