Muhabbet Kuşlarında Soğuk Algınlığı

Muhabbet Kuşlarında Soğuk Algınlığı ve Solunum Yolu Enfeksiyonları

Muhabbet kuşunun sık hapşırması, burnunun akması, nefes alırken ses çıkarması veya tüylerini kabartarak hareketsiz durması sahipleri tarafından genellikle “soğuk algınlığı” veya “üşütme” olarak tarif edilir.

Ancak muhabbet kuşlarında insanlardaki nezleye karşılık gelen tek bir “soğuk algınlığı” hastalığı yoktur.

Bu belirtilerin altında:

• bakteriyel enfeksiyonlar,
• psittakoz,
• mantar hastalıkları,
• sinüs problemleri,
• çevresel tahriş,
• bazı beslenme yetersizlikleri,
• daha nadiren başka solunum hastalıkları

bulunabilir.

Bu nedenle kuşun “üşüttüğünü” düşünüp yalnızca sıcak tutmak gerçek hastalığın gözden kaçmasına neden olabilir.

Muhabbet Kuşu Soğuktan Hasta Olur mu?

Uzun süre uygun olmayan düşük sıcaklıkta kalmak veya ani ve sert sıcaklık değişimleri kuş için stres oluşturabilir ve vücut sıcaklığını korumayı zorlaştırabilir.

Ancak soğuk hava kendi başına bakteriyel veya mantar enfeksiyonu oluşturmaz.

Bir enfeksiyonun gelişmesi için hastalık etkeninin bulunması gerekir.

Aynı şekilde:

“Cereyanda kaldı, enfeksiyon oldu.”

ifadesi de doğrudan doğru değildir.

Sürekli güçlü hava akımı kuşu rahatsız edebilir fakat burun akıntısı veya solunum problemi başlayan kuşta gerçek neden araştırılmalıdır.

Muhabbet Kuşlarında Solunum Yolu Enfeksiyonu Belirtileri Nelerdir?

Solunum sistemi problemi bulunan kuşlarda belirtiler hastalığın hangi bölgeyi etkilediğine göre değişebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• sürekli veya sık tekrarlayan hapşırma,
• burun akıntısı,
• burun deliklerinin kirlenmesi,
• göz akıntısı,
• göz çevresinde şişlik,
• nefes alırken hırıltı veya tıklama sesi,
• nefes almakta zorlanma,
• dinlenirken ağız açık nefes alma,
• her nefeste kuyruğun belirgin hareket etmesi,
• ses değişikliği,
• uçarken çabuk yorulma,
• normalden fazla uyuma,
• sürekli kabarık durma,
• iştahsızlık ve kilo kaybıdır.

Bu belirtilerin aynı anda görülmesi gerekmez.

Bazı kuşlarda ilk fark edilen belirti yalnız burun akıntısı veya gözde sulanma olabilir.

Muhabbet Kuşunun Hapşırması Her Zaman Hastalık mıdır?

Hayır.

Muhabbet kuşu zaman zaman:

• tüy bakımından sonra,
• yem kabuğu veya ince toz nedeniyle,
• burun bölgesine küçük bir parçacık kaçtığında

birkaç kez hapşırabilir.

Kuş hemen ardından normal davranıyorsa ve başka belirti yoksa tek tük hapşırma mutlaka hastalık anlamına gelmez.

Ancak hapşırma gün içerisinde sürekli tekrarlanıyorsa veya beraberinde:

• burun akıntısı,
• göz sulanması,
• nefes sesi,
• halsizlik

varsa daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Burun Akıntısı Neden Olur?

Sağlıklı bir muhabbet kuşunun burun deliklerinin çevresi genel olarak temiz ve kuru görünmelidir.

Sürekli akıntının nedenleri arasında:

• bakteriyel enfeksiyonlar,
• psittakoz,
• sinüzit,
• mantar hastalıkları,
• çevresel tahriş,
• A vitamini yetersizliği

bulunabilir.

Akıntının yalnız rengine bakarak hastalığın nedeni belirlenemez.

Sarı veya yoğun bir akıntı enfeksiyon şüphesini artırabilir ancak:

“Sarı akıntı = kesin bakteri.”

şeklinde bir kural yoktur.

Bakteriyel Solunum Yolu Enfeksiyonları

Çeşitli bakteriler muhabbet kuşunun burun, sinüs ve daha derin solunum sistemini etkileyebilir.

Kuşta:

• burun ve göz akıntısı,
• hapşırma,
• solunum sesi,
• halsizlik,
• iştahsızlık

görülebilir.

Ancak yalnız bu belirtilere bakarak hangi bakterinin bulunduğu anlaşılamaz.

Gerekli durumlarda veteriner hekim solunum sisteminden örnek alarak mikroskobik inceleme, kültür veya başka testler yapabilir.

Antibiyotik seçimi de buna ve kuşun genel durumuna göre yapılır.

Psittakoz Solunum Hastalığı Yapar mı?

Evet.

Chlamydia psittaci bakterisinin neden olduğu psittakoz muhabbet kuşlarında:

• göz akıntısı,
• burun akıntısı,
• konjonktivit,
• solunum güçlüğü,
• halsizlik,
• iştahsızlık,
• dışkıda değişiklik

oluşturabilir.

Ayrıca bazı kuşlar belirti göstermeden bakteriyi taşıyabilir.

Psittakozun önemli özelliği insanlara da bulaşabilmesidir.

Fakat her burun akıntısı veya hapşırma psittakoz değildir.

Mantar Hastalıkları Solunumu Etkiler mi?

Evet.

Özellikle Aspergillus mantarları kuşların:

• akciğerlerini,
• hava keselerini,
• soluk borusunu,
• ses organını

etkileyebilir.

Aspergillozda:

• nefes almakta zorlanma,
• ses değişikliği,
• çabuk yorulma,
• iştahsızlık,
• kilo kaybı

görülebilir.

Mantar hastalığı antibiyotikle tedavi edilmez.

Bu nedenle solunum belirtisi gösteren her kuşa gelişigüzel antibiyotik vermek doğru değildir.

A Vitamini Eksikliği Solunum Problemlerine Zemin Hazırlar mı?

Evet.

Uzun süre yalnızca tohum ağırlıklı ve dengesiz beslenen kuşlarda A vitamini yetersizliği gelişebilir.

A vitamini, solunum yollarını kaplayan dokuların normal yapısının korunmasında önemlidir.

Yetersizlik durumunda:

• burun akıntısı,
• hapşırma,
• göz veya sinüs çevresinde şişlik,
• konjonktivit,
• solunum güçlüğü

görülebilir ve ikincil enfeksiyonlara yatkınlık artabilir.

Ancak burun akıntısı görülen her kuşa rastgele A vitamini verilmemelidir.

Fazla A vitamini de zararlı olabilir.

Asıl amaç uzun vadede dengeli beslenmedir.

Sigara ve Elektronik Sigara Solunum Yollarına Zarar Verir mi?

Evet.

Muhabbet kuşlarının solunum sistemi havadaki tahriş edici maddelere karşı çok hassastır.

Kuşların yanında:

• sigara,
• elektronik sigara,
• nargile,
• parfüm,
• deodorant,
• oda spreyi,
• aerosol temizlik ürünleri

kullanılmamalıdır.

Bu maddeler enfeksiyon olmadan da:

• hapşırma,
• göz sulanması,
• nefes değişikliği,
• solunum yollarında tahriş

oluşturabilir.

Teflon ve Mutfak Dumanları Tehlikeli midir?

Evet.

Aşırı ısınmış bazı yapışmaz kaplamalardan çıkan PTFE dumanları kuşlar için çok tehlikelidir.

Maruziyet sonrasında:

• ani nefes darlığı,
• güçsüzlük,
• ağır solunum sıkıntısı

gelişebilir ve yoğun maruziyet ölümcül olabilir.

Bu bir “soğuk algınlığı” değildir.

Muhabbet kuşunun kafesi mutfakta veya yoğun pişirme dumanlarının bulunduğu alanda tutulmamalıdır.

Nem ve Küf Solunum Hastalığına Neden Olur mu?

Uzun süre nemli, kirli ve yetersiz havalandırılan ortamlar özellikle mantar sporlarının çoğalması açısından risk oluşturabilir.

Küflenmiş:

• yem,
• taban malzemesi,
• yuvalık materyali

kullanılmamalıdır.

Fakat bütün kuşlar için yüksek nem sağlamak da çözüm değildir.

Sürekli nemli bir ortam küf gelişimini artırabilir.

Amaç temiz, iyi havalandırılan ve aşırı nemli olmayan bir yaşam alanıdır.

Muhabbet Kuşu Öksürür mü?

Kuşlarda öksürük benzeri solunum hareketleri görülebilir ancak sahiplerin “öksürüyor” diye tarif ettiği her hareket gerçekten öksürük değildir.

Hapşırma, geri çıkarma, kusma ve boğaz temizleme benzeri hareketler birbirine karıştırılabilir.

Mümkünse anormal sesi veya hareketi videoya çekmek veteriner değerlendirmesinde faydalıdır.

Hırıltı Her Zaman Akciğer Enfeksiyonu mudur?

Hayır.

Hırıltı veya ıslık benzeri ses:

• burun,
• sinüsler,
• soluk borusu,
• ses organı,
• akciğerler,
• hava keseleri

gibi solunum sisteminin farklı bölümlerinden kaynaklanabilir.

Bu nedenle yalnız sesin varlığına bakılarak enfeksiyonun yeri veya nedeni belirlenemez.

Muhabbet Kuşlarında Solunum Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?

Veteriner hekim öncelikle kuşu mümkün olduğunca az strese sokarak:

• solunum hızını,
• solunum çabasını,
• burun deliklerini,
• gözleri,
• ağız ve boğaz bölgesini,
• vücut kondisyonunu

değerlendirir.

Gerekirse:

• röntgen,
• kan testleri,
• kültür,
• sitoloji,
• PCR,
• mantar araştırmaları

kullanılabilir.

Her kuşta bütün testlerin yapılması gerekmez.

Test seçimi belirtilere göre yapılır.

Muhabbet Kuşlarında Solunum Yolu Enfeksiyonu Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi gerçek nedene göre değişir.

Bakteriyel Hastalık

Veteriner hekimin gerekli gördüğü uygun antibiyotik kullanılabilir.

Her solunum probleminde antibiyotik başlanmaz.

Mantar Hastalığı

Uygun antifungal tedavi gerekir.

Antibiyotik mantarı tedavi etmez.

Psittakoz

Chlamydia psittaci doğrulandığında veya güçlü şekilde düşünüldüğünde hastalığa uygun antibiyotik tedavisi uygulanır.

Tedavi süresi sıradan birkaç günlük antibiyotik kullanımından daha uzun olabilir.

Çevresel Tahriş

Duman, aerosol veya başka tahriş edici madde varsa maruziyet tamamen kesilmelidir.

Nebülizasyon Faydalı mıdır?

Bazı solunum hastalıklarında veteriner hekim nebulizasyon tedavisinden yararlanabilir.

Ancak nebulizatörün içine ne konulacağı hastalığa göre değişir.

Evde kendi kendine:

• antibiyotik,
• uçucu yağ,
• mentol,
• okaliptüs,
• bitkisel ürün

ekleyerek nebulizasyon yapılmamalıdır.

Nebulizasyon destekleyici bir yöntem olabilir; hastalığın gerçek nedeninin yerine geçmez.

Sıcak Buhar Tedavisi Yapılır mı?

Kuşu kaynar suyun üzerine tutmak veya sıcak buhara maruz bırakmak doğru değildir.

Yanık ve solunum yollarında tahriş riski vardır.

Aynı şekilde mentollü veya uçucu yağ eklenmiş buharlar kuşlarda kullanılmamalıdır.

Ortam aşırı kuruysa uygun nem rahatlık sağlayabilir ancak buhar enfeksiyonu tedavi etmez.

Hasta Muhabbet Kuşu Sıcak Tutulmalı mı?

Güçsüz ve hasta bazı kuşlar vücut sıcaklıklarını korumakta zorlanabilir ve kontrollü sıcaklıktan fayda görebilir.

Ancak bütün hasta kuşlar için sabit bir:

“28°C, 30°C veya 32°C.”

kuralı yoktur.

Kuşun aşırı ısınmasına izin verilmemeli ve mümkünse sıcak bölgeden uzaklaşabileceği daha serin bir alan bulunmalıdır.

Özellikle ağız açık nefes alan kuşu gelişigüzel daha fazla ısıtmak doğru değildir.

Solunum Hastalığı Olan Kuşa Evde Ne Yapılmalı?

Veteriner değerlendirmesine kadar:

• kuşu sakin tutun,
• gereksiz yere yakalamayın,
• uçmaya zorlamayın,
• temiz suyu kolay ulaşabileceği yerde bulundurun,
• alışık olduğu besinleri yemesini takip edin,
• sigara ve aerosolleri ortamdan uzaklaştırın,
• temiz hava sağlayın.

Kuş nefes almakta zorlanıyorsa ağzına zorla ilaç veya su damlatmayın.

Solunum yollarına kaçma riski vardır.

Sarımsak, Sirke, Limon veya Kekik Kullanılır mı?

Solunum enfeksiyonlarının tedavisi için kullanılmamalıdır.

Kuşun içme suyuna veya burun deliklerine:

• sarımsak suyu,
• sirke,
• limon,
• kekik yağı,
• uçucu yağlar

eklemek bakteriyel, fungal veya klamidyal solunum hastalığını tedavi etmez.

Özellikle burun deliklerine damlatılan tahriş edici ürünler solunum yollarına zarar verebilir.

Solunum Hastalığı Bulaşıcı mıdır?

Nedenine bağlıdır.

Bazı bakteriyel enfeksiyonlar ve psittakoz diğer kuşlara geçebilir.

Mantar hastalıklarının bazıları ise doğrudan kuştan kuşa bulaşan klasik enfeksiyonlar değildir; çevredeki sporların solunmasıyla gelişebilir.

Duman ve kimyasal tahriş gibi sorunlar da bulaşıcı değildir.

Bu nedenle:

“Solunum belirtisi var = kesin bulaşıcı.”

demek doğru değildir.

Ancak neden belli değilse hasta kuşun geçici olarak ayrı kafeste takip edilmesi yararlı olabilir.

Yeni Alınan Kuş Karantinada Tutulmalı mı?

Evet.

Yeni kuş dışarıdan tamamen sağlıklı görünse bile belirti vermeyen enfeksiyon taşıyabilir.

Evde başka kuş varsa yeni kuşun başlangıçta:

• ayrı kafeste,
• mümkünse ayrı odada,
• ayrı yemlik ve suluklarla

tutulması güvenlidir.

Yeni kuşlarda 30–45 günlük ayrı karantina yaygın veteriner önerilerinden biridir.

Ayrıca mevcut kuşlarla birleştirilmeden önce kuşlar konusunda deneyimli bir veteriner tarafından kontrol edilmesi faydalıdır.

Muhabbet Kuşlarında Solunum Hastalıkları Nasıl Önlenir?

Riski azaltmak için:

• dengeli beslenme sağlayın,
• yalnız tohuma dayalı beslenmeden kaçının,
• her gün temiz su verin,
• yemleri küflenmeye karşı kontrol edin,
• kafes ve ekipmanları düzenli temizleyin,
• ortamı havalandırın,
• sigara ve elektronik sigara dumanından uzak tutun,
• aerosol ürünleri kuşun yanında kullanmayın,
• mutfak dumanlarından koruyun,
• yeni kuşları karantinasız doğrudan sürüye eklemeyin.

Koruyucu amaçla rutin antibiyotik veya antifungal ilaç kullanmak doğru değildir.

Ne Zaman Acil Veteriner Hekime Gidilmeli?

Özellikle:

• kuş dinlenirken ağız açık nefes alıyorsa,
• belirgin şekilde nefes almakta zorlanıyorsa,
• boynunu uzatarak hava almaya çalışıyorsa,
• her nefeste kuyruğu belirgin şekilde hareket ediyorsa,
• solunum sesi giderek artıyorsa,
• güçsüzleşip kafes tabanına inmişse,
• yem yemiyorsa,
• ciddi kilo kaybı varsa,
• duman veya PTFE maruziyeti şüphesi bulunuyorsa

beklemek doğru değildir.

Solunum sıkıntısı bulunan kuşlarda gereksiz yakalama ve stres durumu daha da ağırlaştırabilir.

Muhabbet Kuşlarında Soğuk Algınlığında En Önemli Nokta

Muhabbet kuşunun hapşırması, burnunun akması veya hırıltılı nefes alması durumunda:

“Kuş üşütmüş.”

deyip gerçek nedeni gözden kaçırmayın.

Muhabbet kuşlarında bu belirtilerin altında:

• bakteriler,
• psittakoz,
• mantar hastalıkları,
• sinüzit,
• beslenme yetersizlikleri,
• tahriş edici maddeler,
• başka solunum sistemi problemleri

bulunabilir.

Bu nedenle tedavinin amacı kuşu yalnız sıcak tutmak veya rastgele antibiyotik vermek değil, solunum probleminin gerçek nedenini belirlemektir.

Özellikle nefes almakta zorlanan kuşlarda erken veteriner değerlendirmesi önemlidir.