Muhabbet Kuşlarında Görülen En Yaygın 15 Hastalık

Muhabbet Kuşlarında Görülen En Yaygın 15 Hastalık

Muhabbet kuşları küçük yapılı oldukları için sağlık sorunları başladığında belirtiler ilk aşamada kolay fark edilmeyebilir. Tüylerin kabarması, daha fazla uyuma, yem tüketiminin azalması veya dışkının değişmesi bazen sahibinin gördüğü ilk işaretlerdir.

Muhabbet kuşlarında en sık görülen hastalıklar nelerdir? Solunum yolu hastalıkları, psittakoz, mide mayası, uyuz akarları, karaciğer yağlanması, üreme sistemi sorunları, göz ve sinüs hastalıkları, mantar enfeksiyonları ve çeşitli tümörler muhabbet kuşlarında karşılaşılabilen önemli sağlık problemleri arasındadır.

Buradaki 15 başlık kesin bir görülme sıklığı sıralaması değildir. Kuşun yaşı, beslenmesi, yaşam koşulları, üretim geçmişi ve diğer kuşlarla teması hangi hastalıkların daha olası olduğunu değiştirir.

1. Psittakoz

Psittakoz, Chlamydia psittaci adlı bakterinin neden olduğu bir enfeksiyondur.

Muhabbet kuşları bakteriyi taşıdığı hâlde belirgin hastalık göstermeyebilir veya:

• halsizlik,
• iştahsızlık,
• burun ve göz akıntısı,
• solunum güçlüğü,
• dışkıda değişiklik

gibi belirtiler gösterebilir.

Psittakozun önemli özelliği insanlara da bulaşabilmesidir.

Bu nedenle veteriner hekim psittakozdan şüphelenirse kuşun teşhis ve tedavisi kadar hijyen kuralları da önem kazanır.

Her hapşıran veya yeşil dışkılayan kuşta psittakoz bulunduğu düşünülmemelidir. Kesin değerlendirme veteriner hekimin gerekli gördüğü testlerle yapılır.

2. Mide Mayası

Eskiden “megabakteri” olarak bilinen Macrorhabdus ornithogaster, özellikle muhabbet kuşları gibi küçük kafes kuşlarında önemli bir sindirim sistemi problemidir.

En dikkat çekici belirtilerden bazıları:

• kilo kaybı,
• yem yediği hâlde zayıflama,
• geri çıkarma veya kusma benzeri hareketler,
• dışkıda sindirilmemiş tohumlar,
• halsizlik,
• dışkı değişiklikleridir.

Ancak dışkıda bütün tohum görülmesi tek başına mide mayası teşhisi değildir.

Benzer belirtiler başka sindirim sistemi hastalıklarında da görülebilir.

3. Solunum Yolu Hastalıkları

Muhabbet kuşlarında solunum problemleri farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.

Bakteriler, mantarlar, bazı parazitler ve çevresel tahriş ediciler solunum sistemini etkileyebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• tekrarlayan hapşırma,
• burun akıntısı,
• nefes alırken ses,
• kuyruğun solunumla belirgin hareket etmesi,
• ağız açık nefes alma,
• çabuk yorulmadır.

Soğuk hava veya cereyan tek başına bakteriyel enfeksiyon oluşturmaz.

Bu nedenle solunum belirtisi gösteren kuşa yalnız “üşüttü” denilerek günlerce evde bitkisel karışımlar verilmemelidir.

4. Candida Enfeksiyonu

Candida, özellikle kursak ve üst sindirim sistemini etkileyebilen bir mantardır.

Daha çok genç, bağışıklığı zayıflamış veya başka hastalıkları bulunan kuşlarda önem kazanabilir.

Belirtiler arasında:

• kursağın normal boşalmaması,
• iştahsızlık,
• geri çıkarma,
• kilo kaybı,
• ağız içerisinde beyazımsı oluşumlar

bulunabilir.

Candida ile mide mayası aynı hastalık değildir.

Bu ayrım önemlidir çünkü sindirim sistemi problemi bulunan her kuşa aynı mantar ilacı verilmez.

5. Uyuz Akarları

Knemidokoptes akarları muhabbet kuşlarında özellikle:

• cere,
• gaga çevresi,
• göz çevresi,
• ayaklar

üzerinde karakteristik değişikliklere neden olabilir.

Gaga ve cere çevresinde beyazımsı-gri, gözenekli ve bal peteğini andıran kabuklar görülebilir.

Ayak pulları da zaman içerisinde kalınlaşıp düzensizleşebilir.

İlerlemiş vakalarda gaganın normal büyümesi bozulabilir.

Tedavi için rastgele bit spreyi, vazelin veya sabit “bir damla” ilaç tarifleri kullanılmamalıdır. Uygun antiparaziter tedavinin dozu kullanılan ürüne ve kuşa göre belirlenir.

6. Karaciğer Yağlanması

Muhabbet kuşlarında özellikle yüksek kalorili, tohum ağırlıklı beslenme ve hareketsiz yaşam obezite ve karaciğer yağlanması riskini artırabilir.

Karaciğer hastalığı bulunan kuşlarda:

• fazla kilo veya ilerleyen dönemde kilo kaybı,
• hareket isteğinin azalması,
• çabuk yorulma,
• karın bölgesinde büyüme,
• dışkıda değişiklik

görülebilir.

Gaganın veya tırnakların aşırı uzaması bazı karaciğer problemlerinde görülebilse de tek başına karaciğer hastalığı teşhisi değildir.

Sorunun çözümü yalnız yağlı tohumu kesmekten ibaret değildir. Kuşun genel diyeti ve sağlık durumu değerlendirilmelidir.

7. Obezite, Lipom ve Xanthoma

Muhabbet kuşları özellikle fazla kalorili beslenme ve düşük aktivite durumunda kilo almaya yatkındır.

Obezite;

• uçuşu zorlaştırabilir,
• ayak tabanına binen yükü artırabilir,
• karaciğer sağlığını etkileyebilir.

Muhabbet kuşlarında deri altında yağ dokusundan oluşan lipomlar da sık görülebilir.

Xanthomalar ise lipomla aynı şey değildir. Genellikle sarı-turuncu renkli deri kitleleri şeklinde görülebilir ve büyüdükçe yüzeyleri zarar görebilir.

Her sarı veya yumuşak şişliğin yağ bezesi olduğu düşünülmemelidir.

8. Yumurta Sıkışması ve Üreme Sistemi Sorunları

Dişi muhabbet kuşları erkek bulunmasa bile yumurtlayabilir.

Yumurta sıkışması ve kronik yumurtlama önemli sağlık problemleridir.

Dişi kuş:

• kafes tabanında duruyorsa,
• sürekli ıkınıyorsa,
• bacaklarını normalden geniş tutuyorsa,
• karın bölgesi büyümüşse,
• dışkılamakta zorlanıyorsa,
• belirgin şekilde halsizse

üreme sistemi problemi düşünülmelidir.

Karına bastırarak yumurta çıkarmaya veya kloakaya yağ uygulayarak sorunu çözmeye çalışmak tehlikelidir.

9. Polyomavirus

Avian polyomavirus özellikle yavru muhabbet kuşları açısından önemlidir.

Çok genç kuşlarda ciddi hastalık ve ani kayıplara neden olabilir.

Hayatta kalan bazı yavrularda anormal tüy gelişimi görülebilir. Muhabbet kuşlarında “Fransız tüy dökümü” olarak bilinen bazı tüy problemleri polyomavirus ile ilişkili olabilir.

Yetişkin bir kuşta birkaç tüyün dökülmesi ise otomatik olarak polyomavirus anlamına gelmez.

Özellikle üretimhanelerde yeni kuşların kontrolü ve hijyen hastalığın yayılmasını azaltmak açısından önemlidir.

10. Gaga ve Tüy Hastalığı

PBFD olarak bilinen gaga ve tüy hastalığı bir circovirus enfeksiyonudur.

Özellikle genç papağanlarda önemlidir.

Hastalığın adı gaga ve tüy sorunlarını çağrıştırsa da her vakada ağır gaga deformasyonu görülmek zorunda değildir.

Şüpheli kuşlarda:

• anormal gelişen tüyler,
• tüylerin normal olmayan bölgelerden dökülmesi,
• tüylerin kolay kırılması,
• bazı vakalarda gaga değişiklikleri,
• ikincil enfeksiyonlara yatkınlık

görülebilir.

PBFD fotoğrafa bakılarak kesinleştirilmez. Laboratuvar testleri gerekir.

11. Göz ve Sinüs Hastalıkları

Muhabbet kuşlarında göz kızarıklığı, sulanma, akıntı ve göz çevresinde şişlik sık karşılaşılan şikâyetler arasındadır.

Sorunun nedeni:

• konjonktivit,
• sinüs hastalığı,
• travma,
• yabancı madde,
• enfeksiyon,
• çevresel tahriş

olabilir.

Göz problemi görüldüğünde papatya çayı, insan göz merhemi veya rastgele antibiyotikli damla kullanılmamalıdır.

Özellikle göz kapanmışsa, büyük şişlik varsa veya burun-solunum belirtileri de bulunuyorsa değerlendirme geciktirilmemelidir.

12. Ayak Tabanı Hastalığı

Pododermatitis, halk arasında “bumblefoot” olarak bilinen ayak tabanı problemidir.

Başlangıçta hafif kızarıklık görülebilir. İlerledikçe:

• kalınlaşma,
• yara,
• şişlik,
• kabuklanma,
• ağrı ve topallama

gelişebilir.

Uygun olmayan tünekler, sürekli aynı noktaya basınç, fazla kilo, yaralanmalar ve hijyen problemleri riski artırabilir.

Tedavide yalnız krem sürmek yeterli olmayabilir. Soruna neden olan kafes ve tünek koşullarının da düzeltilmesi gerekir.

13. Metabolik Kemik Hastalığı ve Mineral Dengesizlikleri

Kalsiyum, fosfor ve D vitamini dengesinin bozulması kemik ve kas sistemini etkileyebilir.

Özellikle uzun süre dengesiz beslenen veya yoğun yumurtlayan bazı kuşlarda risk artar.

Belirtiler:

• kemiklerde zayıflama,
• hareket güçlüğü,
• kırığa yatkınlık,
• kas güçsüzlüğü,
• titreme veya kasılmalar

olabilir.

Ancak her titreyen veya topallayan kuşa kalsiyum verilmemelidir.

Fazla kalsiyum ve D vitamini de sağlık problemi oluşturabilir.

14. Tümörler ve Diğer Kitleler

Muhabbet kuşlarında tümörler sanıldığı kadar sıra dışı değildir.

Özellikle:

• böbrek,
• üreme organları,
• karaciğer,
• deri ve deri altı dokular

etkilenebilir.

Bir kitle:

• karın şişliği,
• tek bacakta güçsüzlük,
• hareket zorluğu,
• kilo kaybı,
• nefes darlığı

gibi belirtiler oluşturabilir.

Yetişkin ve normalde mavi cereli bir erkek kuşun ceresinin kahverengiye dönmesi de hormonal olarak aktif bazı testis tümörlerinde görülebilen önemli bir bulgudur; ancak tek başına kesin kanser teşhisi değildir.

15. Sindirim Sistemi Hastalıkları

İshal, geri çıkarma, kusma, kursağın boşalmaması ve sindirilmemiş yem görülmesi tek başına birer hastalık değildir.

Bunların altında:

• bakteriyel enfeksiyonlar,
• mantarlar,
• parazitler,
• mide mayası,
• beslenme sorunları,
• toksinler,
• karaciğer veya başka iç organ hastalıkları

bulunabilir.

Bu nedenle kuş ishal olduğunda otomatik antibiyotik, parazit ilacı, sirke veya kekik çayı verilmemelidir.

Özellikle ishal veya kusmaya kilo kaybı, halsizlik ve yem yememe eşlik ediyorsa nedenin araştırılması gerekir.

Muhabbet Kuşunun Hasta Olduğu Nasıl Anlaşılır?

Hastalığın adı ne olursa olsun bazı belirtiler kuş sahipleri için önemli uyarılardır.

Dikkat edilmesi gerekenler:

• normalden fazla uyuma,
• sürekli kabarık durma,
• yem tüketiminin azalması,
• düzenli kilo kaybı,
• kafes tabanında durma,
• tünekte tutunamama,
• kusma veya tekrarlayan geri çıkarma,
• uzun süren dışkı değişiklikleri,
• burun veya göz akıntısı,
• nefes almakta zorlanma,
• vücutta yeni şişlik,
• tek bacak veya kanadın kullanılamaması.

Muhabbet kuşları hastalıklarını bir süre gizleyebilir. Bu nedenle kuş belirgin şekilde çökmeye başladıktan sonra “birkaç gün daha bakalım” yaklaşımı doğru olmayabilir.

Hangi Belirtiler Acildir?

Özellikle:

• ağız açık nefes alma,
• sürekli kafes tabanında yatma,
• tünekte duramama,
• yem yememe,
• aktif kanama,
• nöbet,
• ciddi travma,
• yumurta sıkışması şüphesi,
• dışkıda belirgin kan,
• hızlı büyüyen şişlik,
• ani felç veya ağır denge kaybı

veteriner değerlendirmesinin geciktirilmemesi gereken durumlardır.

Muhabbet Kuşlarını Hastalıklardan Korumak İçin Ne Yapılmalı?

Tek bir vitamin veya “koruyucu ilaç” kuşu bütün hastalıklardan korumaz.

En önemli noktalar:

• dengeli beslenme,
• her gün temiz içme suyu,
• düzenli kafes ve ekipman temizliği,
• uygun tünekler,
• yeterli hareket imkânı,
• duman ve aerosol ürünlerden uzak ortam,
• normal gece-gündüz düzeni,
• yeni alınan kuşların doğrudan mevcut kuşlarla birleştirilmemesi,
• hastalık belirtilerinin erken fark edilmesidir.

Sağlıklı bir kuşa rutin antibiyotik, parazit ilacı veya sürekli vitamin vermek koruyucu sağlık uygulaması değildir.

Muhabbet Kuşu Hastalıklarında En Önemli Kural

Muhabbet kuşlarında aynı belirti birçok farklı hastalıkta görülebilir.

Kuşun kabarması enfeksiyonun adını söylemez.

İshal olması hangi bakterinin bulunduğunu göstermez.

Tek ayağını kullanmaması otomatik olarak felç değildir.

Gözünün şişmesi doğrudan antibiyotik gerektirdiği anlamına gelmez.

Bu nedenle en önemli yaklaşım belirtiyi değil, belirtinin nedenini tedavi etmektir.

Özellikle kuşun genel durumu bozuluyor, yem tüketimi azalıyor veya solunumunda değişiklik görülüyorsa kuşlar konusunda deneyimli bir veteriner hekime başvurmak gerekir.