Yaygın Kuş Hastalıkları

Yaygın Kuş Hastalıkları

Evcil kuşlarda hastalık belirtileri her zaman açık değildir.

Muhabbet kuşu, kanarya, Hint bülbülü, sultan papağanı, forpus, sevda papağanı, konur, Jako, Amazon, Kakadu veya Ara fark etmeksizin birçok kuş hastalığını mümkün olduğunca uzun süre gizleyebilir.

Bu nedenle kuş sahibinin görevi yalnızca hastalık isimlerini bilmek değildir.

Daha önemlisi:

• kuşun normal davranışını tanımak,
• değişiklikleri erken fark etmek,
• hangi belirtilerin bekleyebileceğini,
• hangilerinin acil olduğunu

Kuşlarda aynı belirti birçok farklı hastalıkta görülebilir.

Örneğin:

hırıltı = hava kesesi akarı

veya

yeşil dışkı = karaciğer hastalığı

gibi tek belirti üzerinden teşhis koymak doğru değildir.

Hırıltıya:

• bakteri,
• mantar,
• parazit,
• üst solunum yolu hastalığı,
• hava kesesi hastalığı,
• yabancı cisim

neden olabilir.

Yeşil dışkı ise:

• beslenme,
• iştahsızlık,
• enfeksiyon,
• karaciğer hastalığı

gibi farklı durumlarla ilişkili olabilir.

Bu nedenle evcil kuş hastalıklarında temel yaklaşım:

belirtiyi görmek → olası nedenleri ayırmak → gerçek nedeni teşhis etmek → nedene uygun tedavi uygulamak

olmalıdır.

Kuşun Hasta Olduğu Nasıl Anlaşılır?

Kuşlarda en önemli erken uyarılardan biri kendi normal davranışlarının değişmesidir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler arasında:

• normalden fazla uyuma,
• sürekli kabarık durma,
• ötüş veya konuşmanın azalması,
• yem tüketiminin düşmesi,
• kilo kaybı,
• su tüketiminde belirgin değişiklik,
• kafes tabanında durma,
• tünekte normalden aşağıda oturma,
• denge kaybı,
• dışkıda kalıcı değişiklik,
• kusma,
• burun veya göz akıntısı,
• solunum güçlüğü,
• dinlenirken kuyruk hareketi,
• kanat veya ayağı kullanamama

bulunur.

Bunların bazıları tek başına belirli bir hastalığı göstermez.

Ancak kuşun normalinden belirgin şekilde farklı davranması önemlidir.

Kuşlar Hastalıklarını Neden Gizler?

Kuşların büyük bölümü doğada başka hayvanların avı olabilecek türlerdir.

Zayıflık göstermek:

• sürü içerisindeki konumlarını,
• yırtıcıdan kaçma şanslarını

etkileyebilir.

Bu nedenle evcil kuşlar da hastalıklarının erken döneminde normal görünmeye çalışabilir.

Kuş belirgin şekilde:

• halsiz,
• kabarık,
• gözleri kapalı,
• kafes tabanında

görünmeye başladığında hastalık zaten ilerlemiş olabilir.

Bu yüzden:

“Biraz daha bekleyelim.”

yaklaşımı kuşlarda her zaman güvenli değildir.

Kuşlarda Solunum Yolu Hastalıkları

Solunum hastalıkları evcil kuşlarda önemli sağlık problemleri arasındadır.

Ancak bütün solunum hastalıkları aynı değildir.

Solunum sistemini:

• bakteriler,
• virüsler,
• mantarlar,
• parazitler,
• yabancı cisimler,
• toksik dumanlar,
• kitleler

etkileyebilir.

Belirtiler arasında:

• sık hapşırma,
• burun akıntısı,
• ses değişikliği,
• hırıltı,
• tıklama,
• nefesle kuyruk hareketi,
• ağız açık soluma,
• boynu uzatarak nefes alma,
• egzersiz sırasında çabuk yorulma

bulunabilir.

Cereyan Kuşlarda Solunum Enfeksiyonu Yapar mı?

Hayır.

Bu konuda en sık yapılan hatalardan biri budur.

Bakteriyel, viral veya mantar enfeksiyonlarının oluşması için gerçek bir hastalık etkeni gerekir.

Soğuk hava veya cereyan kendi başına:

• bakteri,
• virüs,
• mantar

oluşturmaz.

Ancak kuşun:

• sürekli güçlü hava akımında,
• ani sıcaklık değişimlerinde,
• kötü havalandırılan ortamda

tutulması iyi bir bakım değildir.

Solunum hastalığını yalnız:

“Kuş üşüttü.”

diyerek geçiştirmek gerçek hastalığın teşhisini geciktirebilir.

Solunum Hastalığında Hangi Belirtiler Acildir?

Özellikle:

• dinlenirken ağız açık soluma,
• belirgin solunum güçlüğü,
• her nefeste güçlü kuyruk hareketi,
• morarma,
• tünek üzerinde duramayacak kadar güçsüzlük

acil değerlendirme gerektirir.

Solunum güçlüğü yaşayan kuş gereksiz yere:

• tutulmamalı,
• kovalanmamalı,
• zorla beslenmemelidir.

Stres oksijen ihtiyacını daha da artırabilir.

Psittakoz Nedir?

Psittakoz veya avian klamidiyoz, Chlamydia psittaci adlı bakterinin neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır.

Yalnız papağanlarda görülmez.

Çeşitli:

• papağanlar,
• muhabbet kuşları,
• sultan papağanları,
• güvercin ve kumrular,
• kanaryalar,
• farklı yabani kuşlar

enfekte olabilir.

En önemli özelliklerinden biri zoonotik olmasıdır.

Yani enfekte kuştan insana bulaşabilir.

Psittakoz Kirli Kafesten mi Olur?

Hastalık doğrudan kirli kafesin oluşturduğu bir hastalık değildir.

Kuşun Chlamydia psittaci bakterisiyle temas etmesi gerekir.

Bakteri enfekte kuşların:

• dışkısı,
• burun ve göz salgıları,
• solunum salgıları

ile çevreye yayılabilir.

Kurumuş dışkı ve salgıların oluşturduğu tozun havaya kaldırılması bulaşma açısından önemlidir.

Bu nedenle hijyen riski etkiler ancak:

“Kafesi kirli olduğu için psittakoz oldu.”

demek doğru değildir.

Psittakoz Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler oldukça değişkendir.

Kuşta:

• halsizlik,
• iştahsızlık,
• kilo kaybı,
• göz veya burun akıntısı,
• konjunktivit,
• solunum güçlüğü,
• dışkı değişiklikleri

görülebilir.

Bazı kuşlar ise belirgin hastalık göstermeden etkeni taşıyabilir.

Yeşil dışkı psittakozda görülebilir ancak tek başına psittakoz teşhisi değildir.

Psittakoz Nasıl Teşhis Edilir?

Klinik tabloyla birlikte:

• PCR,
• uygun laboratuvar testleri,
• kan testleri,
• görüntüleme

kullanılabilir.

Tek bir belirtiye bakarak teşhis konulmaz.

Tedavide veteriner tarafından uygun antibiyotik protokolü planlanır.

Evde kalan eski antibiyotik kullanılmamalıdır.

Aspergilloz Nedir?

Aspergilloz, Aspergillus türü mantarların neden olduğu önemli bir hastalıktır.

En çok:

• solunum yollarını,
• akciğerleri,
• hava keselerini,
• soluk borusunu,
• syrinx olarak adlandırılan ses organını

etkileyebilir.

Bazı vakalarda diğer organlara da yayılabilir.

Aspergilloz Kuştan Kuşa Bulaşır mı?

Tipik olarak doğrudan kuştan kuşa bulaşan bir hastalık değildir.

Aspergillus sporları çevrede bulunur.

Kuş:

• yüksek miktarda spor soluduğunda,
• bağışıklığı baskılandığında,
• kronik olarak kötü beslendiğinde

hastalık gelişme riski artabilir.

Özellikle:

• küflü yem,
• küflü altlık,
• kötü havalandırılan nemli ortam

spor maruziyetini artırabilir.

Aspergilloz Belirtileri Nelerdir?

Kuşta:

• nefes darlığı,
• egzersizde çabuk yorulma,
• ses değişikliği,
• iştahsızlık,
• kilo kaybı,
• halsizlik

görülebilir.

Solunum sisteminde granülom adı verilen kitle benzeri lezyonlar gelişebilir.

Teşhis için vakaya göre:

• kan testleri,
• röntgen,
• bilgisayarlı tomografi,
• endoskopi,
• sitoloji,
• kültür,
• PCR

kullanılabilir.

Candida Enfeksiyonu Nedir?

Candida, özellikle:

• genç,
• bağışıklığı baskılanmış,
• uzun süre geniş spektrumlu antibiyotik kullanmış

kuşlarda sorun oluşturabilen maya tipi mantarlardandır.

Özellikle:

• ağız,
• yemek borusu,
• kursak

bölgesini etkileyebilir.

Belirtiler:

• iştahsızlık,
• kursak boşalmasının yavaşlaması,
• ağız içinde beyaz plaklar,
• yem kusma,
• kilo kaybı

olabilir.

Candida için gelişigüzel mantar ilacı kullanılmamalıdır.

Macrorhabdus veya Megabakteri Hastalığı Nedir?

Eski adı nedeniyle “megabakteri” denilse de Macrorhabdus ornithogaster bir bakteri değildir.

Mantar benzeri bir mikroorganizmadır.

Özellikle:

• muhabbet kuşu,
• sultan papağanı,
• forpus,
• sevda papağanı,
• ispinoz

gibi küçük kuşlarda görülebilir.

Belirtiler:

• yemesine rağmen kilo kaybetme,
• kronik veya dönemsel zayıflama,
• yem kusma,
• dışkı değişikliği,
• dışkıda sindirilmemiş tohum,
• halsizlik

olabilir.

Ancak bu belirtiler yalnız Macrorhabdus’a özgü değildir.

Taze dışkı incelemesi, tekrarlayan örnekler veya gerektiğinde PCR kullanılabilir.

Kuşlarda Sindirim Sistemi Hastalıkları

Sindirim sistemi hastalıklarında görülebilecek belirtiler:

• yem yememe,
• kilo kaybı,
• kusma,
• dışkı değişikliği,
• dışkıda sindirilmemiş yem,
• karında şişlik,
• kursak boşalmasının gecikmesi

olabilir.

Neden yalnız:

• kirli su,
• yanlış beslenme

değildir.

Bakteriler, mantarlar, parazitler ve çeşitli sistemik hastalıklar da sindirim sistemini etkileyebilir.

Kuşlarda İshal Nasıl Anlaşılır?

Kuşların dışkısı üç bölümden oluşur:

• dışkı,
• beyaz-krem ürat,
• sıvı idrar.

Bu nedenle kafes tabanında fazla sıvı görmek her zaman ishal değildir.

İdrar miktarının artmasına poliüri denir.

Gerçek ishalde dışkının katı kısmı da normal şeklini kaybeder.

Kuş Dışkısı Yeşilse Hasta mı?

Tek başına hayır.

Dışkının rengi:

• yediği yemden,
• sebzelerden,
• iştahsızlıktan,
• çeşitli hastalıklardan

etkilenebilir.

Yeşil dışkı:

• karaciğer hastalığı,
• psittakoz

gibi durumlarda görülebilir ancak yalnız renk üzerinden hastalık adı konulamaz.

Kuşlarda Giardia Nedir?

Giardia mikroskobik bir protozoan parazittir.

Özellikle sultan papağanlarında daha fazla önem taşır ancak başka kuşlarda da görülebilir.

Bulaşma çoğunlukla enfekte dışkıyla çevreye yayılan kistlerin ağız yoluyla alınmasıyla olur.

Belirtiler:

• ishal,
• kilo kaybı,
• kötü kondisyon,
• bazı kuşlarda kaşıntı ve tüylerle aşırı uğraşma

olabilir.

Giardia teşhisi yalnız dışkının görünümüne bakılarak konulmaz.

Kuşlarda Dış Parazitler Yaygın mı?

Evde yaşayan papağanlarda dış parazitler sahiplerin düşündüğünden daha az yaygındır.

Özellikle:

• bit,
• pire,
• tüy akarı

her tüy kaybının nedeni değildir.

Dış ortam kuşhanelerinde bazı parazitlerin görülme ihtimali artabilir.

Muhabbet kuşlarında en önemli dış parazitlerden biri Knemidokoptes akarlarıdır.

Muhabbet Kuşu Uyuzu Nedir?

Knemidokoptes pilae özellikle muhabbet kuşlarında görülen bir akar hastalığıdır.

Tipik olarak:

• cere,
• gaga çevresi,
• ağız köşeleri

etkilenir.

Bazen:

• göz çevresi,
• ayaklar

da tutulabilir.

En karakteristik görüntü:

• açık renkli,
• kuru,
• gözenekli,
• peteksi

kabuklanmadır.

Her kabuklanma uyuz değildir.

Tanı gerektiğinde veteriner muayenesi ve mikroskobik incelemeyle desteklenir.

Kuşlarda Kırmızı Akar Görülür mü?

Evet ancak özellikle:

• dış ortam kuşhaneleri,
• yuvalıklar

gibi alanlarda daha önemlidir.

Kırmızı akarlar geceleri aktif olabilir.

Ağır enfestasyonlarda:

• huzursuzluk,
• anemi,
• güçsüzlük

oluşturabilir.

Ancak evde yaşayan her tüy döken kuşta kırmızı akar olduğunu varsaymak doğru değildir.

Hava Kesesi Akarı Nedir?

Sternostoma tracheacolum solunum sisteminde yaşayan bir akardır.

Özellikle:

• kanaryalar,
• Gouldian ispinozları,
• diğer bazı ispinozlar

açısından önemlidir.

Muhabbet kuşlarında da görülebilir ancak:

“Hırıltılı kuş = hava kesesi akarı”

denilemez.

Belirtiler:

• hırıltı,
• tıklama,
• ses değişimi,
• solunum güçlüğü

olabilir.

Aynı belirtiler çok sayıda başka solunum hastalığında da bulunur.

Kuşlarda Göz Hastalıkları

Gözde:

• kızarıklık,
• şişlik,
• akıntı,
• sürekli göz kırpma,
• gözün uzun süre kapalı tutulması,
• bulanıklık

normal değildir.

Göz hastalıklarının nedeni:

• bakteriyel enfeksiyon,
• viral hastalık,
• diğer mikroorganizmalar,
• travma,
• yabancı cisim,
• sinüs hastalığı,
• sistemik hastalık

olabilir.

Konjunktivit Nedir?

Konjunktivit göz kapağı ve göz çevresindeki ilgili dokuların iltihabıdır.

Kuşta:

• kızarıklık,
• şişlik,
• akıntı,
• gözünü kapatma

görülebilir.

Konjunktivit yalnız lokal göz hastalığı olmayabilir.

Daha geniş bir:

• sinüs,
• solunum sistemi,
• sistemik enfeksiyon

tablosunun parçası olabilir.

İnsan Gözü İçin Üretilmiş Damla Kuşa Kullanılır mı?

Veteriner önerisi olmadan kullanılmamalıdır.

Özellikle kortizon içeren bazı göz ürünleri, örneğin kornea yaralanması varsa, problemi ağırlaştırabilir.

Göze ayrıca:

• çay,
• papatya,
• sirke,
• limon,
• bitkisel yağ

uygulanmamalıdır.

Kuşlarda Tüy ve Deri Hastalıkları

Tüy ve deri sorunları kuşlarda oldukça geniş bir hastalık grubudur.

Belirtiler:

• lokal tüy kaybı,
• tüylerin kırılması,
• şekilsiz yeni tüyler,
• kaşıntı,
• kızarıklık,
• yara,
• kabuklanma,
• tüy yolma

olabilir.

Bütün tüy problemlerini:

“parazit”

olarak değerlendirmek yanlıştır.

Tüy Yolma Bir Davranış Hastalığı mı?

Her zaman değil.

Günümüzde daha doğru ifade tüy hasarlayıcı davranış olarak kullanılabilir.

Olası nedenler arasında:

• deri enfeksiyonu,
• sistemik hastalık,
• beslenme bozukluğu,
• ağrı,
• toksinler,
• tümörler,
• korku,
• stres,
• yetersiz çevresel uyarım,
• üreme davranışları

bulunabilir.

Bu nedenle oyuncak almak tek başına tedavi değildir.

Yeni başlayan tüy yolmada önce sağlık nedenleri araştırılmalıdır.

PBFD Nedir?

PBFD, papağanlarda görülen gaga ve tüy hastalığıdır.

Circovirus kaynaklı viral bir enfeksiyondur.

Özellikle genç kuşlarda:

• anormal tüy gelişimi,
• kolay kırılan tüyler,
• tüy kaybı,
• yeni çıkan tüylerde şekil bozukluğu

görülebilir.

Adında “gaga” geçmesine rağmen her kuşta belirgin gaga hastalığı bulunmak zorunda değildir.

Virüs:

• tüy tozu,
• kepek,
• dışkı,
• enfekte materyal

ile çevreye yayılabilir.

Teşhiste PCR önemli araçlardan biridir.

Tek PCR sonucunun klinik durumla birlikte yorumlanması gerekir.

Avian Polyomavirus Nedir?

Avian Polyomavirus özellikle:

• yavru,
• genç

papağanlarda ciddi hastalığa neden olabilir.

Muhabbet kuşlarında Fransız Tüy Hastalığı olarak bilinen tüy gelişim problemi Polyomavirus ile güçlü şekilde ilişkilidir.

Enfekte yavrularda:

• güçsüzlük,
• iştahsızlık,
• dışkı değişikliği,
• morarma veya kanama,
• tüy gelişim problemleri

görülebilir.

PBFD ile Polyomavirus aynı hastalık değildir.

Kuşlarda Karaciğer Hastalıkları

Karaciğer hastalığı kuşlarda tek bir hastalık değildir.

Nedenler arasında:

• karaciğer yağlanması,
• enfeksiyonlar,
• bazı viral hastalıklar,
• toksinler,
• tümörler

bulunabilir.

Karaciğer Yağlanması Nedir?

Hepatik lipidoz olarak bilinen karaciğer yağlanması özellikle:

• yüksek kalorili dengesiz beslenen,
• obez,
• hareketsiz

evcil kuşlarda görülebilir.

Uzun süre:

• tohum,
• yağlı kuruyemiş,
• sağlıksız insan yiyecekleri

ağırlıklı beslenme riski artırabilir.

Ancak bütün karaciğer hastalıklarının nedeni yağlı yem değildir.

Karaciğer Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Kuşta:

• halsizlik,
• iştahsızlık,
• kilo veya kondisyon değişimi,
• karın bölgesinde genişleme,
• tüy kalitesinde bozulma,
• ürat renginde değişiklik,
• bazı kronik vakalarda gaga ve tırnak uzaması

görülebilir.

Yeşil dışkı tek başına karaciğer hastalığı teşhisi değildir.

Teşhiste:

• kan testleri,
• safra asitleri,
• görüntüleme,
• gerektiğinde ileri testler

kullanılabilir.

Kuşlarda Böbrek Hastalığı

Böbrek hastalığının nedenleri arasında:

• enfeksiyonlar,
• tümörler,
• toksinler,
• beslenme problemleri,
• yaşa bağlı değişiklikler,
• gut

bulunabilir.

Belirtiler:

• su tüketiminde artış,
• idrar miktarında artış,
• kilo kaybı,
• halsizlik,
• gut,
• bazı böbrek kitlelerinde tek bacakta güçsüzlük

olabilir.

Kuşlarda Gut Hastalığı Nedir?

Gut, ürik asit kristallerinin dokularda birikmesidir.

İki temel şekilde görülebilir:

• eklem gutu,
• iç organ gutu.

Eklem gutunda:

• ayak ve parmak eklemlerinde şişlik,
• ağrı,
• beyazımsı birikimler

görülebilir.

Ancak:

her şişmiş ayak gut değildir.

Pododermatit, travma, enfeksiyon veya başka eklem hastalıkları da benzer görüntü oluşturabilir.

Kuşlarda Beslenme Hastalıkları

Dengesiz beslenme evcil kuşlarda birçok kronik sağlık probleminin temelini oluşturabilir.

Özellikle yalnız tohum ağırlıklı diyetlerde:

• A vitamini yetersizliği,
• kalsiyum-fosfor dengesizlikleri,
• bazı aminoasit eksiklikleri,
• obezite

görülebilir.

A Vitamini Eksikliği Kuşları Nasıl Etkiler?

A vitamini:

• deri,
• solunum yolları,
• göz ve sinüs dokuları,
• bağışıklık sistemi

için önemlidir.

Uzun süre dengesiz ve yalnız tohum ağırlıklı beslenen bazı kuşlarda yetersizlik:

• tekrarlayan solunum problemleri,
• sinüzit,
• göz çevresi problemleri,
• ağız içi epitel değişiklikleri,
• kötü tüy kalitesi

ile ilişkili olabilir.

Ancak göz akıntısı gördüğünüz kuşa otomatik olarak A vitamini vermek doğru değildir.

Kuşlarda Kalsiyum Eksikliği

Özellikle bazı papağanlarda ve yumurtlayan dişilerde kalsiyum metabolizması önemlidir.

Ciddi bozukluklarda:

• kas güçsüzlüğü,
• nörolojik belirtiler,
• kemik sorunları,
• yumurta problemleri

görülebilir.

Ancak:

titreme = kalsiyum eksikliği

şeklinde teşhis konulmaz.

Kalsiyum, fosfor ve D vitamini dengesi birlikte değerlendirilmelidir.

Metabolik Kemik Hastalığı Nedir?

Metabolik kemik hastalığı yalnız “kalsiyum azlığı” değildir.

Özellikle büyüyen yavrularda:

• kalsiyum,
• fosfor,
• D vitamini,
• genel beslenme

arasındaki bozukluklar kemik mineralizasyonunu etkileyebilir.

Yavrularda:

• kemik eğrilikleri,
• güçsüzlük,
• kırıklar,
• gelişim bozuklukları

oluşabilir.

Kuşlarda Obezite

Evcil kuşlarda obezite önemli fakat bazen fark edilmeyen bir problemdir.

Tüyler yağlanmayı gizleyebilir.

Risk faktörleri:

• aşırı kalorili beslenme,
• yağlı tohumlar,
• fazla ödül,
• hareketsizlik

olabilir.

Obezite:

• karaciğer hastalığı,
• ayak problemleri,
• hareket azalması,
• üreme problemleri

gibi başka sağlık sorunlarıyla birlikte görülebilir.

Kuşlarda Üreme Sistemi Hastalıkları

Özellikle dişi evcil kuşlarda:

• kronik yumurtlama,
• yumurta sıkışması,
• kloaka prolapsusu,
• ovidukt hastalıkları

önemlidir.

Dişi kuşun yumurtlamak için mutlaka erkekle yaşaması gerekmez.

Tek yaşayan dişiler de döllenmemiş yumurta bırakabilir.

Yumurta Sıkışması Nedir?

Yumurta sıkışması veya distosi, yumurtanın normal şekilde çıkarılamamasıdır.

Özellikle küçük kuşlarda kısa sürede ciddi probleme dönüşebilir.

Belirtiler:

• kafes tabanında durma,
• ıkınma,
• tünekte duramama,
• karın bölgesinde genişleme,
• nefes güçlüğü,
• kloaka çevresinde şişlik,
• dışkı yapmada değişiklik

olabilir.

Yumurta Sıkışmasında Evde Ne Yapılmamalı?

Kuşun:

• karnına masaj yapılmamalı,
• yumurta çekilmeye çalışılmamalı,
• kloakaya gelişigüzel yağ sürülmemeli,
• rastgele kalsiyum verilmemelidir.

Yanlış müdahale:

• yumurtanın kırılmasına,
• iç kanamaya,
• doku yaralanmasına

neden olabilir.

Bu tablo veteriner değerlendirmesi gerektirir.

Kuşlarda Ayak Hastalıkları

Kuşun ayağı:

• kızarmış,
• şişmiş,
• yaralı,
• kabuklu

ise farklı nedenler düşünülmelidir.

Önemli sorunlardan biri pododermatittir.

Pododermatit Nedir?

Ayak tabanında basınç ve inflamasyonla başlayan, ileri durumlarda enfeksiyona kadar ilerleyebilen hastalıktır.

Risk faktörleri:

• uygun olmayan tünekler,
• aynı çapta tünek kullanımı,
• obezite,
• hareketsizlik,
• kötü ayak basışı

olabilir.

Zımparalı tünekler ayağın yüzeyini tahriş edebilir.

Kuşun Ayağına İp Dolanması Neden Tehlikelidir?

Saç veya ince ip:

• parmak çevresine,
• ayağa

dolanarak kan dolaşımını kesebilir.

Başlangıçta yalnız küçük şişlik görünürken ilerleyen dönemde doku kaybına kadar gidebilir.

Parmak:

• şiş,
• mor,
• soğuk

görünüyorsa acil değerlendirilmelidir.

Kanat ve Bacak Yaralanmaları

Kuşlar:

• kafese çarpma,
• pencereye çarpma,
• kapıya sıkışma,
• diğer hayvan saldırısı,
• düşme

sonucu travma yaşayabilir.

Belirtiler:

• tek kanadı düşük tutma,
• uçamama,
• topallama,
• ayağa basamama,
• kanama,
• şişlik,
• anormal açı

olabilir.

Kırık veya Çıkık Evde Düzeltilir mi?

Hayır.

Evde:

• kemiği yerine oturtmaya,
• kanadı çekmeye,
• kürdan veya benzeri materyalle atel yapmaya

çalışmak yaralanmayı ağırlaştırabilir.

Kuş hareketi azaltılmış güvenli taşıma kafesinde veterinere götürülmelidir.

Kuşlarda Tümör ve Kitleler

Evcil kuşlarda:

• lipom,
• ksantom,
• tüy kisti,
• apse,
• çeşitli iyi veya kötü huylu tümörler

görülebilir.

Her şişlik tümör değildir.

Aynı şekilde her şişlik:

“yağ bezesi”

olarak kabul edilmemelidir.

Teşhis için vakaya göre:

• iğne aspirasyonu,
• sitoloji,
• biyopsi,
• röntgen,
• ultrason

kullanılabilir.

Muhabbet Kuşlarında Lipom

Muhabbet kuşlarında lipomlara diğer bazı kuşlardan daha sık rastlanabilir.

Özellikle:

• aşırı kilo,
• yüksek kalorili beslenme,
• genetik yatkınlık

rol oynayabilir.

Lipom genellikle iyi huyludur ancak:

• büyüklüğüne,
• yerine,
• hareketi etkileyip etkilemediğine

göre önem kazanabilir.

Muhabbet Kuşlarında Böbrek ve Üreme Sistemi Tümörleri

Muhabbet kuşlarında bazı iç organ tümörleri görülebilir.

Özellikle böbrek bölgesindeki kitleler sinirlere baskı yaparak:

• tek bacakta güçsüzlük,
• topallama,
• ayağı kullanamama

oluşturabilir.

Yetişkin erkek muhabbet kuşunda normalde mavi olan cerenin sonradan belirgin şekilde kahverengileşmesi de bazı hormonal hastalıklar açısından değerlendirilmesi gereken bir bulgudur.

Ancak tek başına cere renginden kanser teşhisi konulmaz.

Kuşlarda Zehirlenmeler

Evcil kuşlar ev içerisinde çok sayıda toksine maruz kalabilir.

Önemli riskler:

• ağır metaller,
• bazı bitkiler,
• insan ilaçları,
• temizlik kimyasalları,
• pestisitler,
• bazı gıdalar,
• toksik dumanlardır.

PTFE ve Yapışmaz Kaplama Dumanı

Kuşlar özellikle aşırı ısınmış bazı floropolimer kaplamalardan çıkan dumanlara çok hassastır.

Risk yalnız tavayla sınırlı değildir.

Bazı:

• fırın ekipmanları,
• ısıtıcılar,
• küçük mutfak cihazları

benzer kaplamalar içerebilir.

Maruziyet:

• ağır solunum güçlüğü,
• ani ölüm

oluşturabilir.

Şüpheli maruziyet acildir.

Kurşun ve Çinko Zehirlenmesi

Papağanlar çevrelerindeki nesneleri gagalarıyla keşfettikleri için metal toksisitesi önemli bir risktir.

Belirtiler:

• kusma,
• iştahsızlık,
• halsizlik,
• dışkı değişikliği,
• denge veya nörolojik problemler

olabilir.

Kafes, oyuncak ve metal aksesuarların güvenli olması gerekir.

Kuşlarda Hastalık Nasıl Teşhis Edilir?

Veteriner yalnız kuşa bakıp her hastalığı anlayamaz.

Vakaya göre:

• fiziksel muayene,
• kilo ve vücut kondisyonu,
• dışkı incelemesi,
• mikroskobik inceleme,
• kan sayımı,
• biyokimya,
• kültür,
• antibiyogram,
• PCR,
• röntgen,
• ultrason,
• bilgisayarlı tomografi,
• endoskopi,
• sitoloji,
• biyopsi

kullanılabilir.

Her hastada bütün testlerin yapılması gerekmez.

Test seçimi kuşun belirtilerine göre yapılır.

Kuşlara Neden Rastgele Antibiyotik Verilmemeli?

Çünkü:

• bütün hastalıklar bakteriyel değildir,
• doğru antibiyotik bakteriye göre değişir,
• doz ve süre türe ve ilaca göre değişebilir,
• yanlış kullanım yan etki oluşturabilir,
• direnç gelişimine katkıda bulunabilir.

Mantar, virüs veya parazit hastalığını antibiyotikle tedavi etmeye çalışmak gerçek nedeni çözmez.

Probiyotik Kuş Hastalıklarını Tedavi Eder mi?

Probiyotik bazı durumlarda veteriner tarafından destek amaçlı kullanılabilir.

Ancak:

• bakteriyel enfeksiyon,
• Giardia,
• Macrorhabdus,
• karaciğer hastalığı,
• ciddi ishal

için tek başına tedavi değildir.

“Dışkısı bozuldu, probiyotik verelim.”

yaklaşımı gerçek hastalığı gözden kaçırabilir.

Kuşlara Koruyucu Antibiyotik veya Parazit İlacı Verilir mi?

Sağlıklı ev kuşuna:

• belirli aralıklarla antibiyotik,
• ivermektin,
• başka antiparaziter ilaç

vermek rutin koruyucu bakım değildir.

Tedavi gerçek:

• hastalık,
• parazit,
• risk

tespit edildiğinde uygulanmalıdır.

Yeni Kuşlar Neden Karantinaya Alınmalı?

Yeni kuş dışarıdan sağlıklı görünebilir ancak:

• psittakoz,
• viral hastalık,
• parazit,
• başka enfeksiyonlar

taşıyabilir.

Mümkünse yeni kuş:

• ayrı odada,
• ayrı kafeste,
• ayrı yem ve su kaplarıyla

yaklaşık 30–45 gün izlenmeli ve kuşlarla çalışan veteriner tarafından kontrol edilmelidir.

Hangi Belirtilerde Veterinere Gidilmeli?

Şunlar bekletilmemelidir:

• belirgin iştahsızlık,
• hızlı kilo kaybı,
• sürekli kabarma,
• normalden fazla uyuma,
• göz veya burun akıntısı,
• tekrarlayan kusma,
• devam eden dışkı değişikliği,
• ayağa basamama,
• kanat düşüklüğü,
• hızlı büyüyen şişlik,
• belirgin tüy ve deri lezyonları.

Kuşlarda Hangi Durumlar Acildir?

Özellikle:

• dinlenirken ağız açık soluma,
• ciddi nefes darlığı,
• tünekte duramayacak kadar güçsüzlük,
• kafes tabanında yatma,
• durmayan kanama,
• nöbet,
• ciddi travma,
• kedi saldırısı,
• PTFE veya toksik duman maruziyeti,
• zehirlenme şüphesi,
• şüpheli yumurta sıkışması,
• tekrarlayan ağır kusma

acil veteriner değerlendirmesi gerektirir.

Hasta Kuşa Evde Ne Yapılabilir?

Amaç evde hastalığı tedavi etmek değildir.

Veterinere ulaşana kadar kuş:

• sakin,
• güvenli,
• kolay yem ve su erişimi bulunan

bir ortamda tutulabilir.

Çok güçsüz kuşlarda yüksek tünekler düşme riskini artırabilir.

Kuş gereksiz yere:

• yakalanmamalı,
• uçurulmamalı,
• strese sokulmamalıdır.

Hasta Kuşa Zorla Yem veya Su Verilir mi?

Deneyimsiz kişi tarafından hayır.

Şırıngayla zorla:

• su,
• mama,
• ilaç

vermek sıvının solunum yoluna kaçmasına neden olabilir.

Bu durum aspirasyon ve ciddi akciğer problemleri oluşturabilir.

Özellikle nefes almakta zorlanan kuşa ağızdan zorla hiçbir şey verilmemelidir.

Yaygın Kuş Hastalıklarından Korunmak İçin Ne Yapılmalı?

Bütün hastalıkları önlemek mümkün değildir.

Ancak risk önemli ölçüde azaltılabilir.

Temel koruma:

1. Türüne uygun dengeli beslenme sağlayın.
2. Temiz su sunun.
3. Kuşun kilosunu düzenli takip edin.
4. Günlük davranışını ve dışkısını gözlemleyin.
5. Yeterli hareket ve uçuş alanı sağlayın.
6. Kafesi ve yemlikleri temiz tutun.
7. Küflü yem kullanmayın.
8. Sigara ve elektronik sigarayı kuştan uzak tutun.
9. Aerosol, böcek ilacı ve yoğun kimyasal dumanlardan koruyun.
10. Mutfak ve PTFE risklerinden uzak tutun.
11. Yeni kuşları karantinaya alın.
12. Hastalık çıkmadan önce kuşlarla çalışan veterineri belirleyin.
13. Rutin antibiyotik ve parazit ilacı kullanmayın.
14. Ani davranış değişikliklerini küçümsemeyin.
15. Belirtiye bakarak evde hastalık teşhisi koymayın.

Yaygın Kuş Hastalıklarında En Önemli Nokta

Evcil kuş hastalıklarının çoğunda aynı belirtiler tekrar tekrar karşımıza çıkar:

• halsizlik,
• kabarma,
• iştahsızlık,
• kilo kaybı,
• dışkı değişikliği,
• solunum güçlüğü.

Bu yüzden yalnız:

“Kuşum kabardı, hangi hastalık?”

veya

“Dışkısı yeşil, ne ilaç vereyim?”

sorularıyla doğru sonuca ulaşmak mümkün değildir.

Bir kuşun hırıltısının nedeni:

• Aspergillus,
• bakteri,
• Chlamydia,
• hava kesesi akarı

olabilir.

Tüy kaybının nedeni:

• normal tüy değişimi,
• tüy hasarlayıcı davranış,
• PBFD,
• Polyomavirus,
• beslenme bozukluğu,
• deri hastalığı

olabilir.

Şişmiş ayağın nedeni:

• pododermatit,
• travma,
• enfeksiyon,
• gut

olabilir.

Bu nedenle evcil kuş sağlığında en güvenli yaklaşım:

belirtiyi erken fark etmek, hastalığın adını tahmin etmeye çalışmak yerine gerçek nedeni belirlemek ve tedaviyi o nedene göre uygulamaktır.