Kanarya Hastalıkları: Belirtileri, Yaygın Sorunlar ve Ne Zaman Veterinere Gidilmeli?

Kanaryalar hastalandığında belirtiler her zaman ilk günden belirgin olmaz. Bir gün önce öten ve yemliğe giden bir kuş ertesi gün daha sessiz durabilir, tüylerini kabartabilir veya normalden fazla uyuyabilir. Bu değişiklikler bazen geçici olabilir ancak küçük kuşlarda hastalık ilerlediğinde genel durum kısa sürede bozulabilir.

Kanarya hastalıkları nasıl anlaşılır? Tek bir belirtiye bakarak hastalığın adını koymak çoğu zaman mümkün değildir. İştahsızlık, sürekli uyuma, kabarma, kafes tabanında durma, dışkı değişikliği, kilo kaybı, ses değişikliği veya solunum güçlüğü birçok farklı hastalıkta görülebilir.

Bu nedenle önemli olan yalnız “hangi hastalık?” sorusunu sormak değil, kanaryanın normal davranışından neyin değiştiğini erken fark etmektir.

Kanaryanın Hasta Olduğu Nasıl Anlaşılır?

Kanaryanızı her gün gözlemliyorsanız en değerli referans onun kendi normalidir.

Dikkat edilmesi gereken değişiklikler arasında:

• normalden daha fazla uyuma,
• gün boyunca kabarık durma,
• yem tüketiminin azalması,
• kilo kaybı,
• kafes tabanında uzun süre kalma,
• ötüşün azalması veya sesin değişmesi,
• nefes alırken kuyruğun belirgin hareket etmesi,
• ağız açık soluma,
• hırıltı veya tıkırtı,
• dışkıda kalıcı değişiklik,
• kusma veya tekrarlayan geri çıkarma hareketleri,
• göz veya burun çevresinde akıntı,
• ayaklarda kabuklanma veya şişlik,
• tüylerde olağandışı dökülme,
• denge kaybı

bulunabilir.

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına belirli bir hastalığın kesin tanısı değildir.

Örneğin sürekli uyuyan bir kanaryanın yalnız “üşüttüğünü”, kafes dibinde duran kuşun “vitaminsiz kaldığını” veya hırıltılı soluyan kuşun kesin hava kesesi akarı olduğunu söylemek doğru değildir.

Kanaryalarda Hangi Belirtiler Acildir?

Bazı belirtilerde günlerce beklemek doğru değildir.

Özellikle kanarya:

• dinlenirken ağzı açık nefes alıyorsa,
• her nefeste kuyruğunu belirgin aşağı-yukarı oynatıyorsa,
• tünekte duramıyorsa,
• kafes tabanında çökmüş hâlde duruyorsa,
• tekrarlayan kusma gösteriyorsa,
• yem yemeyi belirgin biçimde bırakmışsa,
• ciddi kanaması varsa,
• nöbet veya belirgin denge kaybı gösteriyorsa,
• dişi kuş yumurtlamaya çalışıyor fakat ilerleme olmuyorsa

hızlı veteriner değerlendirmesi gerekir.

Küçük kuşlarda “biraz daha bekleyelim” yaklaşımı bazen değerli zaman kaybettirebilir.

Kanaryalarda Solunum Hastalıkları

Solunum problemleri kanaryalarda dikkat edilmesi gereken sağlık sorunlarının başında gelir.

Belirtiler arasında:

• ağız açık nefes alma,
• hızlı soluma,
• her nefeste kuyruk sallama,
• hırıltı,
• tıkırtı,
• hapşırma,
• burun akıntısı,
• göz çevresinde sulanma,
• ötüşte değişiklik

bulunabilir.

Ancak bütün solunum problemlerinin nedeni aynı değildir.

Bakteriler, mantarlar, parazitler, solunum yollarını etkileyen diğer hastalıklar ve çevredeki tahriş edici maddeler benzer belirtiler oluşturabilir.

Bu nedenle kuşa ses geldi diye doğrudan antibiyotik, parazit damlası veya bitkisel karışım başlamak doğru değildir.

Ötüş değişiklikleri hakkında Kanaryalarda Ötüş Problemleri rehberine de bakabilirsiniz.

Kanaryalarda Hava Kesesi Akarı

Kanaryalarda özellikle bilinmesi gereken solunum problemlerinden biri hava kesesi akarıdır.

Bu parazit solunum sistemine yerleşebilir.

Yoğun enfestasyonda:

• nefes alırken tıkırtı,
• hırıltı veya ince sesler,
• hapşırma,
• ağız açık nefes alma,
• her nefeste kuyruk sallama,
• ötüşte bozulma

görülebilir.

Belirtilerin hareket, yakalama veya stres sonrasında belirginleşmesi mümkündür.

Ancak burada önemli nokta şudur:

Kanaryanın kuyruğu sallanıyor veya hırıltısı var diye kesin hava kesesi akarı teşhisi konulamaz.

Başka solunum hastalıkları da çok benzer görüntü oluşturabilir.

Bu nedenle internetten görülen bir ilacı kuşun ensesine gelişigüzel damlatmak güvenli değildir. Kullanılacak antiparaziter ürün ve miktarı kuşun ağırlığına ve kullanılan etken maddeye göre değerlendirilmelidir.

Kanarya Çiçeği Hastalığı

Kanaryalarda görülebilen önemli viral hastalıklardan biri kanarya çiçeğidir.

Hastalığın görünümü aynı olmayabilir.

Bazı kuşlarda:

• göz çevresinde,
• gaga çevresinde,
• ayaklarda,
• tüysüz deri bölgelerinde

kabuklu veya siğilimsi oluşumlar görülebilir.

Bazı formlarda ağız ve solunum yolları da etkilenebilir. Bu durumda yem alma ve nefes alma güçlüğü gelişebilir.

Kanarya çiçeğinin yayılmasında özellikle kan emen böcekler ve sivrisinekler rol oynayabilir.

Deride oluşan her kabuğu “çiçek” olarak değerlendirmek de doğru değildir. Akarlar, travma ve farklı deri hastalıkları benzer görüntüler oluşturabilir.

Kabukları evde koparmak veya üzerine rastgele yakıcı maddeler sürmek doğru değildir.

Kanaryalarda Ayak ve Gaga Akarları

Kanaryaların ayaklarında kalınlaşmış, düzensiz ve kabuklu bir görüntü oluştuğunda akla gelebilecek nedenlerden biri Knemidokoptes türü akar enfestasyonudur.

Kanaryalarda özellikle ayak ve parmak çevresinde belirgin kabuklanma gelişebilir.

İlerlemiş vakalarda:

• deri kalınlaşması,
• şekil bozukluğu,
• tüneğe basmada güçlük,
• ayak yüzeyinde yoğun kabuk tabakası

görülebilir.

Gaga ve yüz bölgesinde de değişiklik oluşabilir.

Ancak ayaktaki her kabuklanmaya “mantar”, her pullanmaya da “uyuz” demek doğru değildir.

Muayene sırasında deri örneği gibi yöntemler gerekebilir.

Evde kalın vazelin tabakası, böcek ilacı veya farklı hayvanlara ait parazit ürünleri kullanmak yerine nedenin belirlenmesi daha güvenlidir.

Kanaryalarda Sindirim Sistemi Hastalıkları

Kanaryada sindirim sistemi problemi olduğunda ilk fark edilen değişikliklerden biri dışkı olabilir.

Ancak dışkının rengi tek başına hastalık adı vermez.

Dışkı:

• tüketilen yiyeceklere,
• su alımına,
• strese,
• üreme dönemine,
• hastalıklara

göre değişebilir.

Daha önemli olan kalıcı değişikliklerdir.

Özellikle dışkı değişikliğine:

• iştahsızlık,
• kilo kaybı,
• kabarma,
• kusma,
• yem tüketiminde azalma,
• halsizlik

eşlik ediyorsa değerlendirme gerekir.

Kanaryalarda bakteriyel, fungal ve paraziter sindirim sistemi hastalıkları görülebilir.

Kanaryalarda Macrorhabdus ve Kronik Kilo Kaybı

Küçük kafes kuşlarında görülebilen sindirim sistemi problemlerinden biri Macrorhabdus ornithogaster ile ilişkili hastalıktır.

Bu organizma geçmişte “megabakteri” olarak adlandırılsa da aslında bakteriden farklı bir organizmadır ve günümüzde fungal organizma olarak değerlendirilir.

Etkilenen kuşlarda:

• zaman içinde kilo kaybı,
• iştah değişiklikleri,
• geri çıkarma veya kusma benzeri hareketler,
• dışkı değişiklikleri,
• genel kondisyon kaybı

görülebilir.

Ancak bu belirtiler Macrorhabdus’a özgü değildir.

Kuşun zayıflamasını yalnız dışarıdan bakarak “megabakteri” şeklinde teşhis etmek mümkün değildir. Dışkı incelemesi ve gerektiğinde başka testler kullanılabilir.

Kanaryalarda Bağırsak Parazitleri

Kanaryalarda bazı protozoal ve bağırsak parazitleri de görülebilir.

Risk özellikle:

• çok sayıda kuşun bir arada bulunduğu üretim ortamlarında,
• dış ortamla teması olan kuşlarda,
• yeni kuşların kontrolsüz biçimde sürüye katıldığı durumlarda

artabilir.

Kanaryalarda özellikle bazı Isospora türleriyle ilişkili hastalıklar önem taşıyabilir.

Belirtiler arasında kilo kaybı, halsizlik ve sindirim sistemi değişiklikleri görülebilir.

Ancak dışkısı bozuk her kanaryaya “koksidiyoz” demek veya koruyucu amaçla sürekli parazit ilacı vermek doğru değildir.

Parazit tedavisi mümkün olduğunca tanıya dayanmalıdır.

Kanaryalarda Mantar Hastalıkları

Eski anlatımlarda mantar hastalıkları çoğu zaman yalnız deri ve tüy problemi gibi gösterilir. Oysa kuşlarda mantar enfeksiyonları farklı organları etkileyebilir.

Örneğin Aspergillus türleri solunum sisteminde ciddi hastalık oluşturabilir.

Bunun anlamı kafeste görülen her küfün kanaryada aspergilloz yaptığı değildir. Ancak nemli, küflü yemler ve yoğun mantar sporlarına maruziyet gereksiz bir risktir.

Solunum problemi olan kuşta mantar, bakteri ve parazitleri yalnız belirtilere bakarak birbirinden ayırmak çoğu zaman mümkün değildir.

Bu nedenle “hırıltı varsa antibiyotik” yaklaşımı doğru değildir.

Kanaryalarda Tüy Kistleri

Kanaryalarda özellikle bazı genetik hatlarda görülebilen problemlerden biri tüy kistidir.

Yeni gelişen tüy normal biçimde deriden dışarı çıkamadığında folikül içinde büyümeye devam edebilir ve deri altında bir kitle oluşturabilir.

Bu oluşum:

• yuvarlak veya uzamış şişlik,
• deri altında sert kitle,
• tekrarlayan aynı bölge problemi

şeklinde fark edilebilir.

Tüy kistini evde sıkmak, patlatmak veya kesmek doğru değildir.

Bazı kanaryalarda genetik yatkınlık nedeniyle birden fazla kist gelişebilir ve tekrarlayabilir.

Her deri kitlesinin tüy kisti olmadığı da unutulmamalıdır.

Normal Tüy Değişimi ile Hastalık Aynı Şey Değildir

Kanaryalar doğal tüy değişimi döneminde daha sakin olabilir ve ötüşlerinde azalma görülebilir.

Ancak normal tüy değişimi:

• belirgin nefes darlığını,
• sürekli kafes dibinde yatmayı,
• ciddi kilo kaybını,
• günlerce yem yememeyi

normal hâle getirmez.

“Tüyde olduğu için halsiz” diyerek ciddi belirtileri haftalarca bekletmek doğru değildir.

Tüy değişimi döneminde de kuşun genel kondisyonu takip edilmelidir.

Kanaryalarda Beslenme Kaynaklı Hastalıklar

Kanaryalar tohum tüketmeye doğal olarak yatkındır ancak yalnızca birkaç sevdiği tohumu seçerek uzun süre beslenmesi dengeli bir beslenme anlamına gelmez.

Tek tip veya dengesiz beslenme zaman içinde:

• vitamin ve mineral dengesizlikleri,
• protein ve amino asit yetersizlikleri,
• kalsiyum sorunları,
• aşırı enerji alımı,
• üreme döneminde problemler

oluşturabilir.

Burada yapılan diğer hata ise kötü beslenmeyi çok sayıda vitamin şişesiyle düzeltmeye çalışmaktır.

Her kuşa rutin olarak:

• multivitamin,
• kalsiyum,
• amino asit,
• E vitamini,
• bitkisel takviye

eklemek gerekmez.

Eksiklik ile gereksiz takviye birbirinden farklıdır.

Kuşun genel beslenmesi değerlendirilmeden rastgele takviye kullanmak doğru değildir.

Kanaryalarda Karaciğer Sorunları

Karaciğer hastalıkları kuşlarda tek bir nedenle ortaya çıkmaz.

Beslenme bozuklukları, enfeksiyonlar, toksik maddeler ve başka sistemik hastalıklar karaciğeri etkileyebilir.

Bazı kuşlarda:

• iştahsızlık,
• halsizlik,
• kilo veya kondisyon değişikliği,
• gaga ve tırnaklarda olağandışı uzama,
• karın bölgesinde şişkinlik,
• dışkı ve idrar bölümünde renk değişiklikleri

görülebilir.

Ancak bu belirtilerden herhangi biri tek başına “karaciğer yağlanması” teşhisi koydurmaz.

Karaciğer hastalığı şüphesinde muayene, kan testleri ve görüntüleme gerekebilir.

Dişi Kanaryalarda Yumurta Sıkışması

Dişi kanaryalarda üreme döneminde dikkat edilmesi gereken ciddi sorunlardan biri yumurtanın normal şekilde çıkarılamamasıdır.

Yumurta sıkışması yaşayan kuş:

• kafes tabanında durabilir,
• güçsüz görünebilir,
• ıkınabilir,
• karnı şiş görünebilir,
• dışkılaması değişebilir,
• nefes alırken kuyruğunu hareket ettirebilir.

Bu durum acil hâle gelebilir.

Evde kuşun karnını sıkmak, yumurtayı elle çıkarmaya çalışmak veya yumurtayı kırmaya çalışmak ciddi yaralanmaya neden olabilir.

Yumurta sıkışmasının yalnız kalsiyum eksikliğinden kaynaklandığını söylemek de doğru değildir. Beslenme, vücut kondisyonu, yumurtanın büyüklüğü veya pozisyonu, üreme sistemi sorunları ve farklı etkenler rol oynayabilir.

Kanaryalarda Yaralanmalar ve Ayak Problemleri

Kanaryalar kafes içinde de yaralanabilir.

Tırnağın:

• kafes teline,
• ipli oyuncağa,
• yuvalık malzemesine

takılması parmak ve ayak yaralanmalarına neden olabilir.

İnce iplikler özellikle parmağa dolandığında kan dolaşımını bozabilir.

Ayak tabanında kızarıklık veya yara oluştuğunda tünek yapısı da değerlendirilmelidir.

Farklı kalınlıklarda ve güvenli doğal yüzeylerin kullanılması ayakların sürekli aynı noktadan baskı görmesini azaltır.

Bu konuda Kanarya Tünek Seçimi rehberine bakabilirsiniz.

Kanaryalarda Zehirlenme ve Solunum Tahrişi

Kuşların solunum sistemi çevredeki bazı maddelere karşı oldukça hassastır.

Kuşun bulunduğu ortamda:

• yoğun sigara veya elektronik sigara dumanı,
• oda spreyi,
• parfüm,
• aerosol ürünler,
• yoğun temizlik kimyasalları,
• aşırı ısınmış yapışmaz kaplamalardan çıkan dumanlar

bulunmamalıdır.

Solunum problemi yeni bir ürünün kullanılması veya yoğun duman maruziyeti sonrasında başladıysa bu bilgi veteriner hekime mutlaka verilmelidir.

Kuşu “nefesi açılsın” diye uçucu yağ, mentol veya yoğun bitkisel buhara maruz bırakmak da doğru değildir.

Hasta Kanaryaya Evde Ne Yapılmalı?

İlk amaç kuşa rastgele tedavi uygulamak değildir.

Hasta görünen kuş:

• gereksiz yere yakalanmamalı,
• kovalanmamalı,
• sürekli elden ele alınmamalı,
• rastgele antibiyotik veya parazit ilacı verilmemeli,
• suyuna birbiriyle karıştırılmış çok sayıda ürün eklenmemelidir.

Kuş sakin, güvenli ve uygun sıcaklıkta bir ortamda tutulmalı; yem ve suya ulaşabilmesi sağlanmalıdır.

Kuşun:

• son ne zaman normal olduğu,
• yem tüketimi,
• dışkısı,
• solunumu,
• kilosu,
• yeni kuşlarla teması,
• kullanılan ilaç veya takviyeler,
• olası duman veya kimyasal maruziyeti

not edilirse veteriner değerlendirmesinde önemli bilgi sağlar.

Kanarya Hastalıkları Nasıl Teşhis Edilir?

Kanaryada tanı yalnız dışarıdan bakılarak konulmayabilir.

Probleme göre veteriner hekim:

• fiziksel muayene,
• hassas tartım,
• dışkı incelemesi,
• deri örneği,
• kan testleri,
• röntgen veya başka görüntüleme yöntemleri,
• mikrobiyolojik testler

kullanabilir.

Her kuşa bütün testlerin yapılması gerekmez. Hangi yöntemin gerekli olduğu belirtilere göre belirlenir.

Örneğin ayaktaki kabuklanmayla solunum sıkıntısının tanı süreci aynı değildir.

Kanarya Hastalıklarında Tedavi Nasıl Belirlenir?

Tedavi hastalığın nedenine göre değişir.

Bakteriyel bir hastalıkla parazit, mantar veya beslenme problemi aynı ilaçla tedavi edilmez.

Bu nedenle:

“Hasta kuşa antibiyotik verilir.”

“Her hırıltıya parazit damlası yapılır.”

“İshal olursa probiyotik yeterlidir.”

gibi genellemeler doğru değildir.

Veteriner tedavisi gerektiğinde ilaç seçimi kuşun kilosu, hastalığın nedeni ve genel durumu dikkate alınarak yapılmalıdır.

Kanaryalar küçük olduğu için farklı bir hayvan için hazırlanmış ilacın birkaç damlasını tahmini şekilde kullanmak ciddi doz hatasına yol açabilir.

Yeni Kanarya Mevcut Kuşların Yanına Hemen Konur mu?

Yeni alınan bir kuş dışarıdan tamamen sağlıklı görünebilir ancak bazı hastalıkları belirti göstermeden taşıyabilir.

Bu nedenle yeni kuşu doğrudan mevcut kanaryaların yanına koymak yerine başlangıçta ayrı tutmak daha güvenlidir.

Ayrı kafes ve mümkünse ayrı ekipman kullanmak:

• dışkıyı,
• iştahı,
• solunumu,
• genel davranışı

daha rahat takip etmeyi de sağlar.

Yeni kuşta sağlık problemi fark edilirse diğer kuşlarla teması başlamadan değerlendirilmesi önemli bir avantajdır.

Kanarya Hastalıklarından Korunmak İçin Neler Yapılabilir?

Hiçbir bakım sistemi bütün hastalıkları engelleyemez ancak bazı riskleri ciddi biçimde azaltmak mümkündür.

Temel yaklaşım:

• temiz içme suyunu düzenli yenilemek,
• yemleri nem ve küften korumak,
• kafesi temiz tutmak,
• doğru tünek kullanmak,
• aşırı kalabalıktan kaçınmak,
• yeni kuşları kontrolsüz biçimde sürüye katmamak,
• sivrisinek ve dış parazit riskini azaltmak,
• kuşu duman ve aerosollerden korumak,
• beslenmeyi tek tip hâle getirmemek,
• kuşun kilosu ve günlük davranışını takip etmektir.

Kafes düzeni de sağlık takibinin bir parçasıdır. Kanarya Kafesi Nasıl Olmalı? rehberinde kafesin yerleşimi ve temel düzenini ayrıca ele aldık.

Kanaryanın Kilosunu Takip Etmek Neden Önemlidir?

Kanaryanın tüyleri vücut kondisyonundaki değişimi gizleyebilir.

Kuş dışarıdan kabarık ve normal büyüklükte görünürken aslında kilo kaybediyor olabilir.

Uygun hassasiyette bir gram terazisiyle düzenli ağırlık takibi, özellikle kronik hastalıklarda önemli bir erken uyarı sağlayabilir.

Amaç her gün küçük oynamalara takılmak değil, kuşun kendi normal ağırlığındaki belirgin ve devam eden değişimleri fark etmektir.

Kilo kaybı özellikle iştahsızlık, fazla uyuma veya dışkı değişikliğiyle birleşiyorsa önemlidir.

Kanarya Hastalıklarında En Büyük Hata Nedir?

En büyük hatalardan biri hastalığın adını yalnız tek belirti üzerinden tahmin edip tedaviye başlamaktır.

Örneğin:

• hırıltı = kesin hava kesesi akarı,
• kabarma = kesin üşütme,
• ishal = kesin bağırsak enfeksiyonu,
• ayakta kabuk = kesin mantar,
• gaga uzaması = kesin vitamin eksikliği

değildir.

Bu belirtilerin her biri farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.

Kanarya hastalıklarında amaç internetten hastalık adı seçmek değil, belirtileri erken fark etmek ve kuşun durumuna uygun değerlendirmeyi geciktirmemektir.

Kuşunuz normalden farklı davranıyor ancak nedenini bilmiyorsanız en yararlı bilgiler; ne zamandır böyle olduğu, iştahı, kilosu, dışkısı, solunumu ve son günlerdeki değişikliklerdir.

Doğru gözlem, rastgele ilaç kullanımından çok daha değerlidir.